آموزش معماری و برخی از مسائل آن در ایران:

حسین سلطانزاده

معماری در دنیای كهن به‌عنوان حرفه‌ای مطرح بود كه از یك سو از فنی‌ترین حوزه‌های مربوط به علوم‌ ساختمانی تا هنری‌ترین مباحث مربوط به زیبایی‌شناسی، و از سوی دیگر از طراحی در مقیاس كوچك یك عنصر تأسیساتی مانند یك آب‌انبار یا پل كوچك یا اصطبل تا طراحی یك محله و یك شهر را دربر می‌گرفت و هر چند كه در هر یك از حوزه‌های فوق‌ افرادی صاحب‌نظر و حرفه‌ای‌تر بودند و سلسله‌مراتبی نیز بین معماران گوناگون وجود داشت، اما در مجموع همه فعالیت‌های فوق در حوزة معماری قرار داشت. بیش از شش دهه است كه از آموزش معماری به شكل امروز در دانشگاه‌های ایران سپری می‌شود اما هنوز روش یا روش‌های كاملاً رضایت‌بخشی شكل نگرفته است و این نكته كمابیش در همة دانشكده‌های معماری وجود دارد. در این نوشتار به صورتی ساده و كلی تلاش می‌شود كه برخی از عواملی كه موجب عدم شكل‌گیری روش‌های، مناسب و رضایت‌بخش آموزشی شده است، مورد اشاره قرار گیرد:

مسئله نخست: تعریف معماری

هر رشته دانشگاهی به‌صورت بنیادی باید براساس اهداف و نیازهای مشخصی شكل گیرد تا بتوان در طی آن متخصصان و افرادی را آموزش داد و تربیت كرد كه بخشی از نیازهای جامعه را برآورده سازند.

عوامل گوناگونی در شكل‌گیری هدف یا اهداف آموزشی هر رشته مؤثر است كه یكی از مهم‌ترین آن‌ها، نیازهای عینی و ملموس جامعه می‌باشد، به نحوی كه می‌توان اظهار داشت بسیاری از رشته‌های دانشگاهی در دنیای معاصر براساس نیازهای موجود یا آتی جامعه شكل می‌گیرند یا توسعه می‌یابند.

گسترش روز افزون تقسیم كار و انواع فعالیت‌های اجتماعی غالباً موجب ایجاد تخصص‌ها، رشته‌ها و گرایش‌های جدید دانشگاهی می‌شود كه در زمینة معماری نیز چنین شده است واز چند سال پیش معماری از كارشناسی ارشد پیوسته به كارشناسی و كارشناس ارشد ناپیوسته با گرایش‌های متفاوت تغییر یافته است وبه این ترتیب كسانی كه در دورة كارشناسی ارشد در حوزة معماری فارغ‌التحصیل شوند، در زمینه یك گرایش تخصصی تحصیل خواهند كرد و از این لحاظ نسبت به گذشته پیشرفت قابل ملاحظه‌ای حاصل شده است.

از حدود یك قرن پیش به تدریج حوزة وسیع و گستردة معماری ابتدا به سه حوزة معماری، عمران (راه و ساختمان) و شهرسازی (طراحی شهری و سپس برنامه‌ریزی شهری) تقسیم شد و سپس این رشته به حوزه‌های دیگری مانند طراحی منظر، مرمت بناها، طراحی فضاهای مسكونی و غیره در حال تجزیه است و می‌توان اظهار داشت كه متناسب با گسترش تقسیم كار و فعالیت‌های اجتماعی مربوط به انواع فضاهای معماری و شهری، تجزیة این رشته به رشته‌های جدید دانشگاهی و حرفه‌ای ادامه خواهد یافت.

اما هنوز یك نكته اساسی و مهم در رشته معماری باقی مانده است،‌ و آن چگونگی نگاه مراكز آموزشی به معماری یا به عبارت دیگر نگرش و تعریف هر یك از مراكز آموزشی نسبت به معماری است.

در زمینة تعریف معماری باید اشاره شود كه دیدگاه‌های بسیار متفاوت و متنوعی از گذشته تا امروز نسبت به این تخصص وجود دارد، كه می‌توان آن را حداقل به سه تعریف كلی طبقه‌بندی كرد:

در ساده‌ترین و ابتدایی‌ترین تعریف، به معماری به‌عنوان یك حرفه و فن نگریسته می‌شود كه براساس آن یك فضا به‌طور عمده باید براساس كاركرد بنا و اصول سازه و فن ساختمان و سپس شرایط محیطی، طراحی و ساخته شود. معماری براساس این تعریف بیشتر به‌عنوان یك تخصص فنی، حرفه‌ای و اجرایی مورد توجه قرار می‌گیرد. این نگرش در بسیاری از مراكز آموزشی در كشورهای آلمان و اتریش دیده می‌شود و بر پایة آن معماری و عمران بسیار نزدیك به هم دیده می‌شود.

در تعریف دوم معماری، به صورت عمده، به‌عنوان یك حرفه و رشتة فنی ـ هنری نگریسته می‌شود كه بر پایة آن در طراحی یك فضا، افزون بر جنبه‌های سازه‌ای و فنی باید به نكات و خصوصیات هنری فضا، كاملاً توجه كرد و هر فضای معماری می‌تواند به‌عنوان یك اثر هنری مورد ملاحظه قرار گیرد. اهمیت جنبه‌های هنری هر فضای معماری یا شهری در این نگرش به گونه‌ای است كه باید آن را مهم‌ترین معیار سنجش یك اثر به شمار آورد.

براساس همین دیدگاه دانشكده هنرهای زیبا یا بوزار در فرانسه شكل گرفت و دانشكدة هنرهای زیبای دانشگاه تهران به تقلید از آن تكوین یافت. زیرا از این نگرش، هنر معماری وجوهی مشترك با سایر هنرهای زیبا مانند نقاشی، گرافیك، مجسمه‌سازی، موسیقی و برخی از دیگر هنرها دارد و به این دلیل این رشته در كنار سایر رشته‌های هنری قرار می‌گرفته است، در حالی كه بر پایة نگرش نخست غالباً رشته معماری در دانشكدة فنی و مهندسی و در كنار رشته‌هایی مانند راه و ساختمان، عمران و مانند آن قرار دارد.

نگرش سومی كه از دهه‌های اخیر مطرح شده است، توجه به معماری به‌عنوان هنری است كه از برخی مباحث نظری در زمینة فلسفه، روان‌شناسی، فرهنگ و تاریخ تأثیر می‌پذیرد، و هر چند كه در برخی موارد به نظر می‌رسد در زمینه نقش تئوری در طراحی افراط می‌شود، اما در مجموع دیدگاه‌های قابل توجهی در این زمینه وجود دارد كه نمی‌توان آن‌ها را نادیده انگاشت.

افزون بر موارد فوق، لازم است به نقش فناوری در شكل‌گیری تعریف جدیدی برای معماری اشاره كرد. البته آشكار است كه هنوز معماری به اندازة سایر تخصص‌ها از فناوری تأثیر كافی را نپذیرفته و به ویژه در كشورهای در حال توسعه، معماری غالباً كمابیش به شیوه‌ای قدیمی و ناكارآمد و نامناسب اجرا می‌شود و به شكلی شایسته و قابل توجه از پیشرفت‌های فناورانه در ساختمان‌سازی بهره كافی گرفته نشده است، اما می‌توان انتظار داشت كه به تدریج در آینده نزدیك از صنعت بتوان بیشتر در معماری استفاده كرد، در آن صورت تولید صنعتی (نه به مفهوم سنتی آن) و كاربرد فناوری در همة ابعاد در ساختمان‌سازی می‌تواند اثرات بارز و چشم‌گیری برجای گذارد.

در زمینة تاثیر فناوری جدید در معماری می‌توان به نقش رایانه و انواع نرم‌افزارها در طراحی معماری و سازه اشاره كرد. نقش رایانه را حداقل از دو لحاظ می‌توان مورد توجه قرار داد: نخست از جنبة تأثیر آن در طراحی كه سبب شد امكانات تصویری بسیار زیاد و قابل توجهی در طراحی پدید آید و به سادگی و در فرصتی كوتاه می‌توان اتودهای گوناگونی را آزمود و هر كدام را از زوایای گوناگون مورد ملاحظه و بررسی قرار داد و به ویژه باید توجه داشت كه سطوح و فضاهایی را كه می‌توان به كمك رایانه طراحی كرد. به سادگی با دست و به شیوة سنتی ممكن نیست طراحی نمود.

افزون بر زمینة طراحی می‌توان به نقش و كاركرد بسیار مهم رایانه در زمینه محاسبة سازه، قطعات و جزئیات اجرایی اشاره كرد كه امكان طراحی و اجرای سازه‌های پیچیده و مناسب را فراهم كرده است.

فیزیك جدید و نظریه‌های آن، نجوم و برخی از دیگر علوم در شكل‌گیری بعضی از نظریه‌های نوین در زمینة هنر و معماری نقش داشته‌اند. بنابراین براساس نگرش یا تعریف سوم، معماری و بعضی از دیگر هنرها می‌توانند تحت تأثیر برخی از علوم انسانی، طبیعی و علوم مربوط به كیهان‌شناسی و نجوم قرار گیرند. طبیعی است كه در آن گروه از مراكز آموزشی كه با چنین نگرشی به معماری توجه دارند، بخشی از دروس نظری متناسب با این دیدگاه به دانشجویان ارائه می‌شود.

مراكز آموزش معماری در كشورهای پیشرفته غالباً متناسب با اهداف آموزشی و نوع نگرشی كه به معماری دارند، ‌نوع و محتوای دروس را برنامه‌ریزی‌،‌ طراحی و اجراء می‌كنند و دانشجویان غالباً به‌صورت آگاهانه دانشكده و نوع گرایش معماری خود را انتخاب می‌كنند و در طول تحصیل با آن نگرش اموزش می‌بینند، در حالی كه در ایران با وجود آن كه مراكز با سابقه و بزرگ آموزش معماری، ظاهراً براساس یك برنامة مشخص كه از ابتدا داشته‌اند در محیط دانشگاه در كنار برخی از رشته‌های هنری یا فنی جای گرفته‌اند اما از یك سو به سبب نبود اهداف و برنامه‌های مشخص آموزشی و از سوی دیگر به سبب وجود سرفصل‌های مشترك درسی و نیز نبود نیروی انسانی كارآمد كافی و منسجم،‌ همه در عمل كمابیش به یك‌گونه عمل می‌كنند و تفاوت‌ها و تمایزها غالباً جنبة سلیقه‌ای دارد.

با وجود این، عموماً یك مشكل اساسی در همین شرایط در مراكز مزبور وجود دارد و آن گرایش‌های گوناگون و گاه بسیار متفاوت اساتید و مدرسان در یك مركز آموزشی است كه غالباً موجب ایجاد سردرگمی و آشفتگی ذهنی بسیاری از دانشجویان می‌شود.

مسئله دوم : طراحی با دست یا رایانه

یكی دیگر از نكاتی كه در مراكز آموزش معماری در ایران غالباً مطرح است و اساتید و مدرسان نسبت به آن دیدگاه‌های متفاوتی دارند،‌ موضوع انجام طراحی با دست و به‌صورت سنتی و یا با رایانه است.

می‌توان پذیرفت كه در جهان امروز و با توجه به توسعة فناوری و از جمله گسترش روز افزون امكاناتی كه رایانه در اختیار طراحان و معماران قرار می‌دهد، نمی‌توان به سادگی این امكانات را نادیده گرفت و به روش‌های سنتی و قدیمی به طراحی ادامه داد. به همین سبب بسیاری از مدرسان، كاربرد رایانه را در طراحی مجاز می‌دانند، اما مسئله‌ای كه در این حالت باقی می‌ماند این است كه ارزیابی طرح‌هایی كه با رایانه طراحی و ارائه می‌شود، چگونه باید صورت گیرد؟ به ویژه هنگامی كه این كارها در كنار طرح‌هایی قرار می‌گیرند كه با دست طراحی و ارائه شده‌اند.

از سوی دیگر عده‌ای از مدرسان هنوز برانجام طراحی و ارائه آن با دست تاكید دارند. بعضی از این گونه مدرسان بر جنبه‌های هنری فعالیت معماری تاكید دارند و از این دیدگاه معتقدند كه معماری به‌عنوان یك هنر جنبه‌ای فردی و شخصی دارد و معمار باید از توان‌مندی‌های فردی خود حداكثر بهره‌برداری را داشته باشد.

افزون بر این، عدة معدودی از مدرسان به غیر از جنبه‌های هنری و زیبایی‌شناسانه فعالیت دستی، به تلاش فردی و نیز به مهارت مستتر در كار دستی و جنبه‌های كمی و كیفی آن نیز تأكید دارند و با انجام كار با رایانه حتی انجام كارهای ساده فنی كه به مهارت‌های هنری نیز چندان نیازی ندارد، مخالف هستند.

شاید بتوان برای موضوع اخیر حداقل دو عامل را مؤثر دانست، نخست آن‌كه، یادگیری در اثر كار دستی غالباً ممكن است بهتر صورت گیرد و دوم آن كه در كارهای رایانه‌ای امكان اقتباس سطحی از دیگران بیشتر وجود دارد.

فراتر از گرایش‌ها، اندیشه‌ها و سلیقه‌های متفاوت، بلاتكلیفی دانشجویان در برابر مدرسان گوناگون است. زیرا در بعضی مراكز آموزش معماری، عده معدودی از مدرسان و اساتید بدون هماهنگی مناسب با همكاران یا خط‌مشی مركز آموزشی، روش و نگرش خود را دربارة چگونگی انجام طرح های معماری یا سایر دروس اعمال می‌كنند. در حالی كه اگر هر یك از مراكز آموزش معماری‌،‌ اهداف، برنامه‌ها و خط‌مشی مشخصی داشته باشد، دانشجویان خواهند دانست كه با چه نوع نگرش و چه برنامة آموزشی مواجه هستند.

مسئله سوم : معماری و شهرسازی

چنان‌كه پیش‌تر اشاره شد، معماری به‌عنوان رشته، حرفه و تخصصی جامع، در گذشته از یك سو رشته‌هایی مانند راه و ساختمان و عمران و از سوی دیگر شهرسازی و طراحی محیط را در بر می‌گرفت. اما نزدیك به یك قرن است كه به تدریج شهرسازی به‌عنوان تخصصی متمایز از معماری در بسیاری از مراكز آموزشی در غرب شكل گرفته است. این رشته در بسیاری از مراكز آموزشی به رشته‌های دیگری از جمله برنامه‌ریزی شهری و طراحی شهری تفكیك شده است. البته تخصص‌های دیگری مانند ترافیك نیز مربوط به مسائل شهری است و بنابر ضرورت‌های موجود پدید آمده است.

رشتة كارشناسی ارشد برنامه‌ریزی شهری غالباً از دانشجویانی با گرایش‌های بسیار متفاوت، مانند جغرافیای شهری، معماری، عمران، محیط‌زیست و مانند آن تشكیل شده است، درحالی‌كه رشتة كارشناسی ارشد طراحی شهری از دانشجویان معماری شكل گرفته است. اخیراً رشته‌ای در مقطع كارشناسی ارشد شكل گرفته كه تركیبی از هر دو گرایش است و گمان می‌رود كه دانشجویان پس از گذراندن دروس مشترك، براساس علاقه و رشتة تحصیلی پیشین خود لازم است حداقل به دو گروه تقسیم شوند.

نكته قابل توجه این است كه با وجود آن‌كه این دو گرایش یا رشته مدت‌هاست كه در دورة كارشناسی ارشد از هم متمایز شده‌اند، اما در دورة دكترا در بعضی از مراكز آموزشی دوباره درهم ادغام شده و دانشجویانی با گرایش‌ها و تحصیلات متفاوت دروس غالباً مشتركی را می‌گذرانند و مدرك نسبتاً واحدی را می‌گیرند.

این مسئله از دو جنبة قابل توجه و بررسی است. نخست، آن‌كه انتظار می‌رود در مقاطع تحصیلی بالاتر، هر رشتة تحصیلی به شكلی تخصصی‌تر و دقیق‌تر مطرح شود،‌ درحالی‌كه در این مورد پدیدة دیگری رخ داده است و طبیعی است كه در این حالت نمی‌توان انتظار داشت كه مطالب و مباحث به شكل دقیق، عالی و كاملاً تخصصی پیگیری شود.

جنبة دوم،‌ مربوط به امور طراحی،‌ اداری،‌ اجرایی یا حتی آموزشی است، زیرا در هر یك از این عرصه‌ها گاه افرادی حضور خواهند داشت كه پیشینه‌های آموزشی و دیدگاه‌های آنان با یكدیگریا با كاری كه انجام خواهند داد، متفاوت خواهد بود و این مسئله در عرصه‌ها و محیط‌های فوق می‌تواند پیامد‌های ناخوشایندی به همراه داشته باشد.

بنابراین انتظار می‌رود كه هر رشتة تحصیلی در هر مقطع نسبت به مقطع پیش از آن تخصصی‌تر و دقیق‌تر مطرح شود تا به شكلی دقیق‌تر امكان پاسخ‌گویی به نیازهای جامعه وجود داشته باشد.

مسئله چهارم : تشریفات داوری، ارزشیابی و فقدان نقد اصولی

داوری و ارزشیابی یك اثر معماری فرایندی پیچیده،‌ حساس و دشوار است. زیرا معماری همانند علوم طبیعی تنها دارای قواعد و اصول معین، مشخص و آشكاری نیست كه همه آن را قبول داشته باشند و بتوان به سادگی یك اثر را نسبت به آن سنجید و ارزشیابی كرد، بلكه به‌عنوان یك حرفه‌ علمی ـ هنری، از برخی اصول، قواعد و عوامل نیز تأثیر می‌پذیرد كه ریشه در فرهنگ، تاریخ، فلسفه و حتی اندیشه‌های فردی طراح دارد و غالباً برخی از آثار، جنبه‌ای شخصی و فردی نیز به خود می‌گیرد. البته این موضوع به این معنی نیست كه داوری و ارزشیابی آثار معماری ممكن نیست، بلكه منظور این‌ است كه برای این اقدام باید با دقت به اصول و عوامل مؤثر در پیدایش یك اثر توجه كرد، زیرا داوری صحیح، نقش بسیار مهمی در اعتلای این حرفه می‌تواند ایفا كند.

امروزه در بسیاری از مراكز آموزش معماری معمول است كه هر مدرس، آموزش دانشجویان را به تنهایی برعهده می‌گیرد ودر پایان نیز خود به تنهایی آثار دانشجویان را داوری و ارزشیابی می‌كند بدون این كه داوری در تعامل با دیگر مدرسان قرار گیرد.

در جامعة حرفه‌ای نیز غالباً وضع به همین ترتیب است، یعنی یك طراح در تعامل دو سویه با مشتری یا كارفرمای خود اقدام به طراحی می‌كند وتوافق‌ طرفین منجر به تثبیت یك طرح معماری می‌شود. در كشور ما طرح‌های بسیار اندكی به مسابقه گذاشته می‌شود. در بعضی از مسابقات هیئت داوری به صورت گروهی نسبتاً منسجم و دارای گرایشی خاص، ونه به‌صورت گروهی متشكل از افراد صاحب‌نظر و بدون گرایش گروهی، به قضاوت آثار می‌پردازند و غالباً در این حالت با توجه به گرایش‌ گروه‌ داوران می‌توان از پیش اثر انتخابی را حدس زد، به این ترتیب شاید سالانه تنها چند مسابقه معماری به صورتی مناسب و شایسته برگزار می‌شود كه با توجه به شمار ساختمان‌هایی كه در كشور ساخته می‌شود، كافی نیست.

فضای حاكم بر مراكز آموزش معماری و دفاتر مهندسان مشاور و نیز نشریه‌ها و مجله‌های معماری نیز تاكنون امكان فراهم شدن شرایط مناسب برای نقادی طرح‌های معماری را پدید نیاورده است.

طبیعی است كه در چنین شرایطی، معماری، آموزش آن، طرح‌ها و آثار تولید و ساخته شده به‌نحوی شایسته ارتقا و اعتلا نمی‌یابد و لازم است محیط و شرایطی فراهم شود كه به شكل مناسب و به دور از كنش‌های غیرحرفه‌ای و غیرآموزشی بتوان آثار و طرح‌های معماری را مورد نقد قرار داد.

مسئله پنجم : مدرك ‌گرایی

معماری به‌عنوان یك حرفه، هنر و یك رشتة چند وجهی بیشتر بر كار ارزشمند تجربی و نه انجام هر كار اجرایی و نیز داشتن اندیشه، نظریه و دانش منسجم و خلاق متكی است و طبیعی است كه داشتن مدارك و سوابق آموزشی همواره لازم است اما كافی نیست. در این زمینه دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد. برخی از افراد به موضوع تجربیات عملی یا به عبارت دیگر به آنچه فرد ساخته است اهمیت می‌دهند. گروهی ضمن توجه به این نكته، خاطر نشان می‌سازند كه اگر ساختن به تنهایی مهم‌ترین معیار باشد، پس بسیاری از بساز و بفروش‌ها را می‌توان معماران برجسته‌ای به شمار آورد. گروهی نیز تاكید می‌كنند كه آثار طراحی و اجرا شدة ارزشمند و گران‌بها را می‌توان به‌عنوان بخش قابل توجهی از سوابق و مهارت‌های حرفه‌ای یك معمار به شمار آورد و در نتیجه كیفیت این آثار را با مترمربع و كمیت آن‌ها نمی‌توان سنجید، بلكه باید از معیارهای كیفی در این زمینه استفاده كرد. به همین ترتیب فقط سوابق تدریس یا پیشینة كار حرفه‌ای به صورت كمی‌ نمی‌تواند برای سنجش كارآیی افراد كافی باشد،‌ هر چند كه لازم است .

به نظر می‌رسد برای سنجش افراد و ارزشیابی آنان به غیر از معیارهای كمی، باید از معیارهای كیفی نیز بهره برد، زیرا در تجربیات آموزشی و حرفه‌ای ملاحظه شده است كه معیارهای كمی برای بررسی كیفیت فعالیت افراد، به تنهایی كافی نیستند، به‌ویژه آن‌كه در این مورد ملاحظه می‌شود كه از مدرك و سابقه تدریس یا كار افراد به‌صورت یكسان و هماهنگی برای ارزشیابی آنان استفاده نمی‌شود.

یكی از مشكلات مدرك‌گرایی در مركز آموزشی این است كه برای تدریس برخی از دروس به افرادی با تبحر ویژه نیاز است كه این تبحر به‌ویژه در رشته‌ای مانند معماری تنها در اثر آموزش بیشتر حاصل نشده، بلكه مهارت‌های فردی و تجربیات شخصی در كسب آن اهمیت قابل توجهی دارد، و لزوماً افرادی با مدارك بالاتر نمی‌توانند از عهدة تدریس آن دروس برآیند، در این حالت نظام اداری و آموزشی غالباً امكان بهره‌گیری از مهارت، دانش و تجربیات این‌گونه افراد را به سادگی فراهم نمی‌آورد.

برای مثال می‌توان به برخی از معماران حرفه‌ای اشاره كرد كه گاه بیش از دو دهه سابقة فعالیت‌های ارزشمند حرفه‌ای دارند اما مدارك انان كارشناسی ارشد است، كه براساس ضوابط نمی‌توان از آنان به‌عنوان نیروهای دائمی آموزشی استفاده كرد.

مسئله ششم: نقش مدیریت آموزشی و پژوهشی

یكی از مسائل مهم در آموزش معماری كه كمابیش در مورد بسیاری از رشته‌های دانشگاهی وجود دارد، روش غیرخلاقانة آموزشی است كه طی آن غالباً دانشجویان به حفظ كردن مباحث و مطالب می‌پردازند و یا فضاهای معماری.

معرفی پژوهشکده حفاظت ومرمت آثارتاریخی- فرهنگی:

پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی – فرهنگی، در سال 1375 به عنوان یکی از 5 پژوهشکدة سازمان میراث فرهنگی کشور ( پژوهشگاه)  وقت فعالیت خود را آغاز نمود. ماهیت زمینه فعالیت‌ها و نیازهای ساختار تشکیلاتی سازمان متبوع باعث شد تا کلیه اقدامات و برنامه‌ها در این پژوهشکده بر اساس محورهای پژوهشی، ستادی، آموزشی و اجرایی طراحی شده و شکل گیرد. لزوم شناخت دقیق آثار تاریخی – فرهنگی و ویژگی مواد به کار رفته در آنها، تحقیق و درک فن‌آوری‌های کهن، آشنایی با واکنش مواد و عناصر مختلف استفاده شده در یک اثر در برابر تأثیر عوامل گوناگون محیطی، شناخت فرآیندهای فرسودگی و تخریب همپای ضرورت‌های مطرح برای شناخت تأثیر روش‌های متفاوت حفاظت و مرمت آثار و بهینه سازی آنها، تلفیق روش‌های سنتی و بومی حفاظت و مرمت با شیوه‌های جدید و روز جهانی، آشنایی با خواص مواد مورد استفاده در امر حفاظت و مرمت و آگاهی از تأثیرات جانبی آنها بر آثار باعث شد تا همه ساله پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی – فرهنگی پروژه‌های مختلفی را حول محورهای یاد شده تعریف و هدایت کرده و یا در اجرای پروژه‌های مشابه و مربوط با دیگر مؤسسات تحقیقاتی همکاری کند. گستردگی شبکه کارگاه‌ها و آزمایشگاه‌های حفاظت و مرمت و تنوع اشیاء و تعدد آثاری که موضوع کار این شبکه و کارشناسان شاغل در آن به شمار می‌روند نیازمند سیاستگذاری و نظام برنامه‌ریزی و اجرایی هماهنگی است که یکی دیگر از محورهای عملکردی پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی – فرهنگی را شکل می‌دهد. در این جایگاه پژوهشکده عهده‌دار همکاری با واحدهای مختلف درون سازمانی است که یا به طور مستقیم و یا غیرمستقیم با امر حفاظت و مرمت آثار و تزیینات وابسته به معماری در ارتباط هستند، به علاوه پشتیبانی علمی، اجرایی و سازماندهی منابع انسانی و در برخی موارد مالی پروژه‌های کوچک و بزرگ حفاظت و مرمت و نیز جذب و تقویت نیروی انسانی برای کار در این شبکه از دیگر عناوین کاری پژوهشکده به شمار می‌رود. موفقیت‌های به دست آمده و نتایج درخشانی که در این زمینه حاصل شده است باعث شده تا دامنه بهره‌گیری از خدمات پژوهشکده تنها منحصر به واحدهای درون سازمانی نشده و واحدها و مراکز خارج از سازمان نیز به نوعی تعامل و همفکری در زمینه‌های یاد شده با پژوهشکده حفاظت و مرمت دست یابند.روند روبه رشد فارغ التحصیلان مقاطع مختلف تحصیلات دانشگاهی در زمینه حفاظت و مرمت، توجه به خصوصیت چند وجهی و ضرورت استفاده از علوم و تخصص‌های دیگر در اجرای بخش‌های مختلف طرحهای حفاظت و مرمت، پیشرفت روزافزون سطح فن‌آوری و تولید انبوه اطلاعات تخصصی در زمینه حفاظت و مرمت، ماهیت پژوهشی- کاربردی بخش عمده‌ای از فعالیت‌های پژوهشکده و بسیاری عوامل دیگر موجب شده‌اند تا علاوه بر برنامه‌های مختلف آموزشی که هر ساله توسط پژوهشکده برنامه‌ریزی و اجرا می‌شوند، سهم عمده‌ای از کلیه فعالیت‌های پژوهشکده دارای زمینه‌های آموزشی و باز‌آموزی بالقوه و بالفعل باشند. به طور کلی می‌توان گفت برنامه‌ها و فعالیت‌های آموزشی پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی–فرهنگی در زمینه‌های تخصصی به منظور تربیت، بازآموزی و ارتقاء سطح علمی دست اندرکاران امر حفاظت و مرمت در سه سطح کشوری، منطقه‌ای و بین‌المللی، با برگزاری دوره‌ها و کارگاه‌های آموزشی، سمینارها و گردهمایی‌های تخصصی، تهیه، تولید و انتشار مواد و مطالب آموزشی به صورت پوستر، دستورالعمل مقالات و فیلم‌های آموزشی، انتشار خبرنامه و ایجاد پایگاه‌های اطلاع‌رسانی و مشاوره و نیز تکمیل و تجهیز کتابخانه و مرکز اسناد تخصصی حفاظت و مرمت توسط این پژوهشکده اجرا می‌شود.

پژوهش‌های موفق از جمله پژوهش‌های مرتبط با حفاظت و مرمت آثار و مسائل مربوط به آن را نمی‌توان جدا از بستر‌های اجرایی دانست و در بسیاری از موارد تعریف و انجام پروژه‌هایی با نتایج کارآمد و مؤثر بدون شناخت مشکل‌ها، اولویت‌ها و ضرورت‌های مطرح میسر نیست. از طرف دیگر عرصه‌های اجرایی موقعیت‌های خاص و گرانقدری را برای آزمودن نتایج پژوهش‌ها و نیز آموزش در اختیار می‌گذارد. بر همین اساس گرایش پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار نیز به انجام طرح‌ها و فعالیتهای اجرایی پیرو چنین دیدگاهی بوده و در تمامی موارد برنامه‌های اجرایی پژوهشکده جدای از مسایل تحقیقاتی و آموزشی نبوده است. به طور کلی پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی – فرهنگی با تکیه بر توان بالای کارشناسی و اجرایی در شبکه حفاظت و مرمت سطح کشور توجه خود را در انتخاب و انجام طرح‌های اجرایی تنها معطوف به آن دسته از برنامه‌ها می‌سازد که اولاً ابزار و امکانات خاص اجرایی آن به طور انحصاری در اختیار پژوهشکده بوده و یا بستر تحقیقاتی و آموزشی مورد نیاز برای پشتیبانی طرح‌های آموزشی و پژوهشی را در اختیار بگذارند.در تمامی فعالیت‌ها و محورهای یاد شده، پژوهشکده با اعتقاد به ماهیت فراگیر و جهانی امر حفاظت از میراث فرهنگی و یادگارهای تمدن بشری و نیز موقعیت خود در سطوح مختلف منطقه‌ای و بین‌المللی نهایت همراهی و همکاری با نهادها و موسسات بین‌المللی تخصصی را داشته و در بسیاری از موارد حتی فراتر از حوزه‌های تخصصی خود عهده‌دار انجام و هماهنگی فعالیت‌هایی در زمینه سایر مسایل مربوط به میراث فرهنگی بوده است. همین امر باعث شده تا امروزه پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی–فرهنگی نامی شناخته شده در سطح بین‌المللی و بین کارشناسان و متخصصان امور میراث فرهنگی به شمار آید.

تمامی فعالیت‌های یاد شده به صورت متمرکز در ساختار فعلی پژوهشکده انجام می‌شود. این بدنه متشکل از گروه‌های تخصصی حفاظت و مرمت (گروه حفاظت و مرمت آثار فلزی، گروه حفاظت آثار سفالین و شیشه، گروه حفاظت نقاشی، گروه حفاظت تزئینات وابسته به معماری و بقایای باستانشناسی، گروه حفاظت نسخ خطی و کاغذ و گروه حفاظت بافته‌ها)، بخش‌های تحقیقاتی شناخت مواد و فن‌آوری‌های کهن ( واحدهای مختلف تجزیه کمی و کیفی مواد، میکروسکوپی و مطالعات ساختاری، مطالعات زیست محیطی و سالیابی) است.با توجه به سیاست‌های یاد شده پژوهشکده از جمله اعتقاد بر ماهیت فراگیر و جهانی امر حفاظت و مرمت و معرفی پژوهشکده در سطح منطقه‌ای و بین المللی، این پژوهشکده دارای واحد مستقل همکاری‌های بین المللی است که عهده‌دار برقراری و حفظ ارتباطات تخصصی در زمینه‌های مختلف پژوهشی، آموزشی، اطلاع رسانی و اجرایی می‌باشد.

بخش معرفی و آموزش پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی – فرهنگی شامل کتابخانه و مرکز اسناد، دفتر گردهمایی‌ها و مجامع، انتشارات و آموزش، از دیگر بخش‌های اجرایی پژوهشکده است که به صورت تخصصی برنامه ریزی، اجرا و هدایت طرح های مربوطه را با همکاری دیگر گروهها، بخش‌ها و واحدهای پژوهشکده و سازمان میراث فرهنگی  بر عهده دارد. دانشجویان و محققان حفاظت و مرمت آثار نیز از خدمات و تولیدات این بخش استفاده می‌کنند.

از دیگر قسمت‌های پژوهشکده می‌توان به امور اداری و مالی و بخش رایانه و اطلاعات مدیریت اشاره کرد.پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی – فرهنگی در ترکیب فعلی خود دارای نزدیک به 50 همکار بوده که از این میان 7 نفر عضو هیئت علمی، 17 نفر کارشناس و کارشناس ارشد شاغل در بخش‌های تحقیقاتی و گروه‌های پژوهشی و 25 نفر در بخش‌های اداری، پشتیبانی و خدمات به انجام وظیفه می‌پردازند. ساختار نهایی پژوهشکده به تبع تغییراتی که پس از ادغام دو سازمان میراث فرهنگی و گردشگری روی داده و با در نظر گرفتن تشکیلات مصوب پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تا پایان سال جاری تهیه و برای تصویب ارائه خواهد شد.

اين چند ترفند ، بهترين راه براي يافتن بهينه موضوعات در موتور جستجوي گوگل است:

1 - همه‌چيز در نحوه نوشتن

‌با اطلاع از چگونگي نوشتن عبارات جستجو در موتورهاي جستجو، مي‌توانيد اطلاعات موردنيازتان را به راحتي پيدا کنيد. به عنوان مثال دستور <کلمه مورد نظر: INURL> باعث مي‌شود تا موتور جستجوي گوگل، همه صفحاتي که در آدرس URL آن‌ها، کلمه مورد نظر وجود داشته باشد را برايتان فهرست کند.  - نوار ابزار گوگل

با اضافه کردن نوار ابزار گوگل به مرورگرتان، از اين پس مي‌توانيد کار جستجو را با سرعت و راحتي بيشتري انجام دهيد. يکي ديگر از امکانات اين

2- متن کامل :

 نوار ابزار، جلوگيري از نمايش پنجره‌هاي تبليغاتي است. براي دريافت اين برنامه و کسب اطلاعات بيشتر به نشاني TOOLBAR.GOOGLE.COM مراجعه کنيد. 3

3 - چه کسي به سايت شما لينک داده است‌:

بسياري از مديران سايت‌ها علاقه‌مندند بدانند چه کساني (از سايت خود) به سايت آن‌ها لينک داده است. گوگل به اين سوال پاسخ مي‌دهد. مي‌توانيد در قسمت جستجو، عبارت <نشاني سايت:LINK> را وارد کرده و کليد ENTER را بزنيد. نتيجه اين درخواست، فهرست سايت‌هايي است که به سايت شما لينک داده‌اند.

4 - کاربردهاي تجاري:

موتور FROOGLE.GOOGLE.COM فهرست محصولات فروشگاه‌هاي ONLINE را تهيه مي‌کند و موتور CALATOGS.GOOGLE.COM براي نمايش و درخواست کاتالوگ محصولات به‌کار مي‌رود.

5 - نگاهي به آينده:

مديران گوگل هميشه نيم‌نگاهي به آينده دارند. اگر مي‌خواهيد بدانيد چه در سر آن‌ها مي‌گذرد و قرار است در آينده چه کارهايي انجام دهند، بهتر است سري به آزمايشگاه آن‌ها بزنيد و خود از نزديک با خدمات و محصولات آتي گوگل آشنا شويد. آدرس آزمايشگاه گوگل LABS.GOOGLE.COM/GVS.HTML مي‌باشد.

6 – تعيين بازه‌ هاي تاريخي:

نتايج مطلوب‌تر در اغلب موارد، زماني که جستجويي را با گوگل انجام مي‌دهيد، نتيجه آن هزاران سايت و وبلاگ و نشاني مي‌باشد که در واقع بسياري از آن‌ها کاربرد چنداني ندارند و با موضوع موردنظرتان هماهنگ نيستند. يکي از روش‌هاي مؤثر در کاهش حجم نتايج جستجو، تعيين بازه‌هاي تاريخي است. مثلاً زماني که بازه‌اي را بين سال‌هاي 2002 تا 2004 تعريف مي‌کنيد، گوگل با تبعيت از آن، فقط آن دسته از صفحاتي که دربازه مذکور ايجاد يا روزآمد شده‌اند را برايتان فهرست مي‌کند (براي تعريف بازه‌هاي تاريخي به گزينه <جستجوي پيشرفته> مراجعه کنيد).

7 - فقط صفحات جديد:

جستجو بدون ذکر تاريخ، نتايج بي‌شماري در پي دارد. انبوه نتايج، نه تنها به يافتن مطلب موردنظرتان کمکي نمي‌کند، بلکه موجب سردرگمي‌تان نيز مي‌شود. علاوه براين اگر بعد از يک بررسي طولاني بين نتايج جستجو، به اطلاعات موردنظرتان رسيديد و متوجه قديمي بودن آن‌ها شديد، چطور؟ اگر به دنبال اطلاعات جديد و روزآمد هستيد، در قسمت جستجوي پيشرفته، عبارات <3 ماه>، <6 ماه> و حتي <يک‌سال> را در مقابل گزينه DATE وارد کنيد تا گوگل بسته به تاريخ ذکر شده، فقط فهرست صفحات جديد را برايتان نمايش دهد. مثلاً اگر عبارت <3 ماه> را انتخاب کنيد، گوگل تمامي صفحاتي که در سه ماه گذشته ايجاد يا بروز شده‌اند را جستجو و آن‌هايي که با موضوع موردنظرتان منطبق هستند را نمايش مي‌دهد.

8 - مستثني کردن کلمات:

با مستثني کردن کلمات، علاوه بر کاهش حجم نتايج جستجو، مي‌توان به اطلاعات موردنظر نزديک‌تر شد. با گذاشتن علامت <-> قبل از کلمه‌ دلخواه، گوگل آن کلمه را استثنا قلمداد کرده و از نمايش صفحاتي که حاوي چنين کلمه‌اي باشند، پرهيز مي‌کند. مثلاً نتيجه عبارت ، همه صفحاتي که مربوط به ايران هستند و از تهران نامي نبرده‌اند را شامل مي‌شود.

9- WILDCARDها:

زماني که به‌طور کامل از کلمات موضوع مورد جستجو آگاهي نداريد، بهتر است از کاراکتر کمکي ستاره <*> استفاده کنيد. کاراکتر <*> معني <هرچيز> مي‌دهد. مثلاً عبارت مي‌تواند نتايجي نظير ، و يا نتايجي از اين دست را حاصل شود.

10 –عناوين صفحات:‌

معمولاً همه صفحات وب، عنوان دارند. گاهي‌اوقات استفاده از اين عناوين، به شما در پيدا کردن مطالب مورد نيازتان کمک شاياني مي‌کند. مثلاً عبارت <کلمه مورد نظر: INTITLE>، گوگل را بر آن مي‌دارد تا فقط عناوين صفحات را براي يافتن کلمه ذکر شده، جستجو کند.

11 - شرکت در گروه‌هاي خبري:

اينترنت فراتر از ايميل و صفحات وب است. به عنوان مثال گروه‌هاي خبري (NEWS GROUP) يکي ديگر از خدماتي است که از طريق اينترنت ارايه مي‌شود. گروه‌هاي خبري گوگل، گروه‌هاي معروف و معتبري هستند که شرکت در آن‌ها، به نوبه خود، کار لذت‌بخشي است. آدرس گروه‌هاي خبري گوگل از اين قرار است: GROUPS.GOOGLE.COM

12 - جستجوي خودکار:

جستجو در اينترنت، قصه سوزن و انبار کاه است. گاهي‌اوقات ممکن است عليرغم صرف وقت زياد، باز هم به نتيجه دلخواه نرسيد. بنابراين هر ابزاري که در اين پروسه، از اتلاف وقت جلوگيري کند، بسيار باارزش است. يکي از اين ابزارها، <پيغام‌دهنده> گوگل نام دارد. اين ابزار با دريافت آدرس ايميل و عبارت مورد جستجو، به طور خودکار و روزانه، جستجويي را براساس عبارت دريافتي ترتيب داده و هر زمان که اطلاعات جديدي را يافت نمايد، آدرس آن را برايتان ايميل مي‌کند. آدرس پيغام‌دهنده گوگل به اين ترتيب است: HTTP://WWW.GOOGLEALERT.COM/

13 - جستجوگر اخبار:

اين ابزار نيز همانند پيغام‌دهنده گوگل، مشخصات اخبار موردنظر را به همراه آدرس ايميل دريافت کرده و روزانه (بنا به درخواست کاربر، قابل تنظيم است). براساس عبارت دريافتي، جستجويي را در سايت‌هاي خبري ترتيب مي‌دهد و در صورت يافتن اطلاعات مناسب، آن را برايتان ايميل مي‌کند. آدرس اين ابزار WWW.GOOGLE.COM/NEWSALERTS است.

14 - ماشين‌حساب گوگل:

گوگل براي حل معادلات رياضي هم، ابزاري دارد که بسيار سريع و با دقت عمل مي‌کند. اين ابزار علاوه بر حل معادلات رياضي، قابليت تبديل انواع واحدها به يکديگر را نيز دارد. براي آشنايي بيشتر با اين ابزار کارآمد به آدرس زير مراجعه کنيد: HTTP://WWW.GOOGLE.COM/HELP/FEATURES.HTM#CALCULATOR

15 - معني کلمات:

اگر معني يا بهتر بگوييم، تعريف کلمه‌اي را نمي‌دانيد، در کادر جستجو <کلمه موردنظر: DEFINE> را نوشته و کليدENTER را بزنيد. در جواب اين جستجو، علاوه بر تعريف کلمه، لينکي نيز نمايش داده مي‌شود که با کليک روي آن، به جزييات بيشتري مي‌رسيد.

16 - ترجمه کنيد:

در حال حاضر، ماشين ترجمه‌ گوگل مي‌تواند انگليسي را به 5 زبان زنده دنيا ترجمه کند (امکان ترجمه بالعکس نيز وجود دارد). براي استفاده از اين مترجم ماشيني به آدرسHTTP://WWW.GOOGLE.COM/LANGUAGE_TOOLS?HL=EN برويد.

17 – تصويرياب:

من شخصاً هميشه گوگل را به خاطر ابزار تصويرياب‌اش ستوده‌ام. اين ابزار با دريافت کلمه يا عبارتي، تصاوير موجود روي اينترنت را جستجو کرده و در نهايت آن‌هايي را که با عبارت دريافتي منطبق هستند، فهرست مي‌کند. براي استفاده از اين ابزار به آدرس WWW.GOOGLE.COM/IMGHP مراجعه نماييد.

18 - پرسش و پاسخ:

تحقيق و جمع‌آوري مطالب از اينترنت، کار وقت‌گيري است. اگر براي انجام اين‌کار وقت کافي در اختيار نداريد. سري به آدرس HTTP://ANSWERS.GOOGLE.COM/ANSWERS بزنيد و با مطرح کردن سوالاتتان و بررسي جواب‌ها، سريع‌تر به هدف‌تان برسيد.

19 - نمايش پنجره تنظيمات:

‌گوگل به شما اين امکان را مي‌دهد تا نحوه نمايش نتايج را مطابق ميل‌تان تنظيم کنيد. به عنوان مثال با مراجعه به آدرس WWW.GOOGLE.COM/PREFERENCES مي‌توانيد تعداد نمايش نتايج در هر صفحه را تعيين نماييد. علاوه براين در قسمت تنظيمات امکانات ديگري نظير SAFE SEARCHING نيز وجود دارد. با فعال کردن اين گزينه، گوگل از نمايش سايت‌هايي که به هر دليلي غيرمجاز هستند، پرهيز مي‌کند.

20 - آمار استفاده از گوگل:

در سايت WWW.GOOGLE.COM/PRESS/ZEITGEIST.HTML آمار جهاني استفاده از گوگل موجود است. در اين سايت جزيياتي از چگونگي استفاده ملل مختلف از گوگل و الگوهاي جستجوي آن‌ها وجود دارد.

21 - جستجو در دسته‌بندي‌ها:

علاوه بر جستجوي کلي وب، گوگل امکان جستجو در دسته‌بندي‌ها (CATEGORIES) را نيز مي‌دهد. به عنوان مثال براي يافتن اطلاعاتي درباره هنر، تجارت، ورزش و ... مي‌توانيد ضمن مراجعه به نشاني WWW.GOOGLE.COM/DIRHP، جستجويي را در دسته‌بندي‌هاي گوگل ترتيب بدهيد و سريع‌تر به هدف‌تان برسيد.

22 - براي بلاگرها:

وبلاگ داشته باشيم يا نه؟ ايده داشتن يک وبلاگ شخصي، بسيار جالب است و اين‌که با در اختيار داشتن يک وبلاگ شخصي حرف دلمان را به گوش جهانيان برسانيم، فکر بسيارخوبي است. براي ساخت يک وبلاگ شخصي، به آدرس WWW.BLOGGER.COM/START مراجعه نماييد. اين سايت متعلق به گوگل است.

23 - جستجوي داخل فايل‌ها :

با کمک گوگل مي‌توان داخل فايل‌هاي مشخصي را براي يافتن کلمه‌اي دلخواه جستجو کرد. مثلاً عبارت FILETYPE:DOC IRAN> > گوگل را برآن مي‌دارد تا تمامي فايل‌هاي DOC (مربوط به برنامه MICROSOFT WORD) را به منظور يافتن واژه‌ي IRAN جستجو کرده و آن‌هايي که داراي چنين کلمه‌اي هستند را فهرست کند.

24 - کلمات عمومي:

برخي کلمات عمومي نظير THE ،TO ،AT و غيره، زماني که در عبارت مورد جستجو ذکر مي‌شوند، توسط گوگل ناديده انگاشته مي‌شوند و تاثيري در نتيجه ندارند. حال اگر مي‌خواهيد چنين کلماتي در نتيجه جستجو موثر باشند کافي است يک علامت <+> در مقابل آن‌ها بگذاريد.

25 - موتورهاي جستجوي تخصصي:

با اين ترفند مي‌توانيد ضمن معرفي منابع موردنظرتان به گوگل، از آن بخواهيد که نتايج جستجو را فقط از همان منابع بياوريد. مثلاً براي جستجو در سايت مايکروسافت به روش زير عمل مي‌شود: HTTP://WWW.GOOGLE.COM/DIRHP،

منبع:سافتستان.

دکتر احمد میرزا کوچک خوشنویس:

متولد تهران و فارغ التحصیل کارشناسی ارشد معماری از دانشگاه هنر های زیبا

دکترای تغییر کاربری بناهای تاریخی از دانشگاه سیدنی استرالیا

عضو هیئت علمی و مدیر گروه مرمت بناهای تاریخی دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوین

رئیس پژوهشکده ابنیه و بافت های تاریخی پژوهشگاه میراث فرهنگی کشور

ترجمه کتابهای :

گونه شناسی عناصرپایدار در معماری

معماری برای کودک دانشگاه هنر اصفهان

پايان نامه‌ها:

 کد 1

عنوان نقاشي ديواري دوره قاجار (مرمت نقاشي هاي خانه اخوان حقيقي)

نگارش انسيه زنديه

استاد راهنما رسول وطن دوست

استاد مشاور 

مقطع ورشته تحصيلي کارشناسي ارشد مرمت آثار تاريخي

دانشگاه محل تحصيل دانشگاه هنر اصفهان

سال ارائه 1362

 كد 2

عنوان حفاظت ومرمت پارچه هاي تاريخي نمونه باستاني (ارجان)

نگارش سوسن معتقد

استاد راهنما باقر آيت زاده شيرازي

استاد مشاور 

مقطع ورشته تحصيلي کارشناسي ارشد مرمت آثار تاريخي

دانشگاه محل تحصيل دانشگاه هنر اصفهان

سال ارائه 1368

 كد 3

عنوان سنتزبرخي از مشتقات کامفر 10 –سولفوناميد.

نگارش رويا بهادري

استاد راهنما جواد عزيزيان 

استاد مشاور 

مقطع ورشته تحصيلي کارشناسي ارشد شيمي

دانشگاه محل تحصيل دانشگاه شهيد بهشتي

سال ارائه 1370

 كد 4

عنوان حفاظت و بازسازي تزئينات چوبي وابسته به معماري در رابطه با عمارت چهلستون (مرمت نقاشي روي چوب)

نگارش طاهره همتي

استاد راهنما حسين آقا جاني اصفهاتي

استاد مشاور 

مقطع ورشته تحصيلي کارشناسي ارشد مرمت آثار تاريخي

دانشگاه محل تحصيل دانشگاه هنر اصفهان

سال ارائه 1370

 كد 5

عنوان حفاظت ومرمت نسخ خطي ايراني(کاغذي)ارائه دو نمونه مرمتي از اوراق قرآني متعلق به قرن 5و8 هجري قمري

نگارش ليلا سوداگر،زهرا باقريان

استاد راهنما حسين آقاجاني

استاد مشاور 

مقطع ورشته تحصيلي کارشناسي مرمت آثار تاريخي

دانشگاه محل تحصيل دانشگاه هنر اصفهان

سال ارائه 1370-1369

 كد 6

عنوان آهن، خوردگي و حفاظت آن

نگارش معصومه جليلي

استاد راهنما رسول وطن دوست

استاد مشاور 

مقطع ورشته تحصيلي کارشناسي صنايع دستي

دانشگاه محل تحصيل دانشگاه الزهرا

سال ارائه 1370-1369

 كد 7

عنوان تکنيک ساخت ظروف ساساني(مطالعه بر روي چند شئي نقره ساساني موزه ايران باستان ورضا عباسي)

نگارش فرانک کاشي زاده

استاد راهنما رسول وطن دوست

استاد مشاور 

مقطع ورشته تحصيلي کارشناسي ارشد مرمت آثار تاريخي

دانشگاه محل تحصيل دانشگاه هنر اصفهان

سال ارائه 1371-1370

 كد 8

عنوان بررسي ساختار يک قطعه نقاشي ديواري منسوب به دوره قاجار

نگارش آرش اميريه

استاد راهنما رسول وطن دوست

استاد مشاور 

مقطع ورشته تحصيلي کارشناسي مرمت آثار تاريخي

دانشگاه محل تحصيل دانشگاه هنر اصفهان

سال ارائه 1373

 كد 9

عنوان بررسي مکانيسم تخريب شوره در اشيا سفالين

نگارش شهر زاد امين شيرازي نژاد

استاد راهنما حسين آقا جاني،مصطفي حسين آبادي

استاد مشاور 

مقطع ورشته تحصيلي کارشناسي مرمت آثار تاريخي

دانشگاه محل تحصيل دانشگاه هنر اصفهان

سال ارائه 1373

 كد 10

عنوان جنبه‌هاي از هنر و صنعت فلز کاري از آغاز تا پايان هزاره سوم ق .م درمحوطه باستاني جنوب شرق ايران

نگارش رحمت عباس نژاد

استاد راهنما رسول وطن دوست

استاد مشاور مير عابدين کابلي

مقطع ورشته تحصيلي کارشناسي ارشد باستان شناسي

دانشگاه محل تحصيل دانشگاه تر بيت مدرس

سال ارائه 1373

كد 11

عنوان مستند‌سازي حجمي آثارموزه‌هاي

نگارش فريدون ميرزالو

استاد راهنما رسول وطن دوست

استاد مشاور ماندانا برکلنلي

مقطع ورشته تحصيلي کارشناسي ارشد مرمت آثار تاريخي

دانشگاه محل تحصيل دانشگاه هنر اصفهان

سال ارائه 1374

 كد 12

عنوان مرمت آثار نقره‌اي

نگارش ساغر حميدي کجوري

استاد راهنما رسول وطن دوست

استاد مشاور عباس عابد اصفهاني

مقطع ورشته تحصيلي کارشناسي ارشد مرمت آثار تاريخي

دانشگاه محل تحصيل دانشگاه هنر اصفهان

سال ارائه 1376-1375

 كد 13

عنوان فرايند فرسايش آ؛ثار تاريخي آهني و شيوه هاي پيشگيري و تيمار

نگارش حسين احمدي

استاد راهنما رسول وطن دوست

استاد مشاور عباس عابد اصفهاني

مقطع ورشته تحصيلي کارشناسي ارشد مرمت آثار تاريخي

دانشگاه محل تحصيل دانشگاه هنر اصفهان

سال ارائه 1376-1375

 كد 14

عنوان بررسي و به سازي سريشم حيواني و کاربرد آن در مرمت ساز هاي موسيقي با ساختار چوبي(مرمت ويولن)

نگارش بهرام طاهريان

استاد راهنما رسول وطن دوست

استاد مشاور ابراهيم قنبري مهر

مقطع ورشته تحصيلي کارشناسي ارشد مرمت آثار تاريخي

دانشگاه محل تحصيل دانشگاه هنر اصفهان

سال ارائه 1380

 كد 15

عنوان بررسي تعدادي از نقاشي هاي ديواري چهار بناي شاخص دوره صفويه اصفهان از طريق مقاطع ميکروسکوپي

نگارش آرش اميريه

استاد راهنما رسول وطن دوست

استاد مشاور شهلا ذبيحي

مقطع ورشته تحصيلي کارشناسي ارشد مرمت آثار تاريخي

دانشگاه محل تحصيل دانشگاه هنر اصفهان

سال ارائه 1377

 کد 16

عنوان حفاظت ومرمت آثار وتزئينات گچي در کاوش هاي باستان شناسي محوطه بندياندرگز

نگارش زهرا نوروزي

استاد راهنما ر

تخصصی:

پيش در آمدی بر معماری برای صنایع در ایران:

حجم كنونی ابنیه كه بدنه صنایع زیربنایی، مادر و تولید كالایی موجود ایران را در خود جای داده‌اند، بر میلیون‌ها متر مكعب فضای ساخته شده بالغ می‌گردد. به استثنای بخش كوچكی از آن كه بر اساس اصول و مبنای قابل قبول و روز آمد فنی بطور اعم و معماری بطور اخص بنا گردیده است، بخش اعظم آن را یا ابنیه كهنه،‌ فرسوده و از رده خارج قدیمی تشكیل می‌دهند و یا اصولاً به ساده ترین شكل و كم هزینه‌ترین مصالح ساختمانی سر هم بندی شده‌اند.

ابنیه از رده خارج صنایع قدیمی ایران‌ند كه نه تنها از لحاظ ساختمانی، بل از لحاظ فن‌آوری و ماشین‌الات نیز كهنه و قدیمی‌اند و نیاز به نوسازی و یا حتی دوباره‌‌سازی گسترده دارند. صنایع نساجی نمونه بسیار روشنی از اینگونه صنایع به شمار می‌آیند.

بدیهی است كه رسیدن به صنعت پیشرفته و روزآمد كه بتواند ضمن تأمین نیازهای به سرعت فزاینده بازار ملی، ورودی موفق و پایدار به بازارهای جهانی داشته باشد، بدون تامین استانداردهایی كه در آن جنبه‌های زیست محیطی، مطالبات نیروی كار و مدیریتی و حداكثر بهره‌وری رعایت گردیده شده باشد، ممكن نخواهد بود، و این امری است كه برخوردی مسئول و دورنگرانه را طلب می‌كند. بدین ترتیب می‌توان ابعاد مشروحه زیر را بعنوان « پیش در آمدی بر معماری برای صنایع در ایران » ذكر نمود.

1- معماری صنایع دارای ابعاد تخصصی، حرفه‌ای و آموزشی ویژه خود است. پاسخ‌های معمارانه مناسب به نیازمندی‌های در حال گسترش این رشته، نیازمند پیشرفت و ارتقاء روش‌شناسی، دانش علمی، تجربیات فنی، ‌روانشناسی كار، جامعه‌شناسی تولید، بهداشت محیط، امنیت حرفه‌ای و بطور كلی علوم رفتاری است.

2- با رشد شتابان و گسترش و پیچیدگی روز افزون عرصه‌های علمی و توسعه فن‌اوری‌ها و تنوع فرایند‌های تولیدی، روز به روز بر تنوع و پیچیدگی طراحی و اجرای این گونه ابنیه افزوده می‌شود. به علاوه مطالبات اجتماعی عوامل انسانی تولید اعم از مدیران، كارگران، كارمندان، مهندسین و صنعت‌گران و فرهنگ و سلیقه عمومی در این زمینه مرتباً در حال افزایش است.

3- به سبب نیاز كشور به صنایع و كارخانجات پیشرفته و مدرن و غنی بودن سرزمین‌ ما از لحاظ منابع اولیه، ناگزیر حركت بخش طراحی بویژه معماری بعنوان آغاز كننده طراح‌ها به سمت صنعت اجتناب‌ناپذیر خواهد بود. علیهذا هر گونه سرمایه‌گذاری بیشتر حول تربیت معماران صنعتی و اهمیت دادن به نقش آنها، كشور را در آینده از پشتوانه محكمی در حیطه یكی از نیازهای حتمی آن برخوردار خواهد ساخت.

4- اولیاء امور و مجریان پروژه‌های بزرگ و كوچك در كشور، حضور معماری را از ابتدای پروژه بایستی جدی تلقی كنند تا هر پروژه در جای خود یك اثر پر معنا و دارای مفاهیم ارزشمند فرهنگ غنی ایران باشد. اگر در معماری صنعت، عناصر به جا و با تفكر انتخاب شوند، حتی بحث فرهنگ ملی را می‌توان با بكارگیری عناصری كه متذكر هویت ما باشند، مطرح كرد.

5- اقدامات گسترده‌ای می‌بایست برای تبدیل به احسن و روزآمد كردن و گسترش توده عظیم ساختمان صنایع كوچك و متوسط كه در چند دهه اخیر با توسل به كم هزینه‌ترین و ساده‌ترین وسائل و مصالح احداث گردیده و اغلب فاقد حداقل استانداردهای مورد نیاز می‌باشند. بعمل آید و بازسازی و نوسازی ابنیه صنایع قدیمی و فرسوده (اعم از دولتی و خصوصی) مورد توجه قرار گیرد.

6- تقویت و ایجاد نهادها و موسسات تحقیقاتی برای بررسی چونی و چندی مشكلات مربوطه و همچنین تدوین استانداردهای ملی، محلی، موضوعی و بخشی مربوط به ابنیه صنعتی، می‌تواند راهگشا باشد. به علاوه بازنگری و روزآمد كردن قوانین و مقررات ناظر بر ساخت و سازهای ساختمانی در بخش صنایع (زیربنایی، مادر و تولید كالایی) به شدت مورد نیاز است.

7- وظایف معمار صنایع فراتر از طراحی سایت و ساختمان‌ها با كاربری‌های گوناگون است و نقش حساس این معماران ایجاب می‌نماید كه در ارائه هر پیشنهاد و طرح، پیش نیازهایی را فراهم آورده باشند. شناخت و زندگی در محیط‌های صنعتی و كارگری و درك مستقیم روح و مفاهیم رایج در آنها، طراحی متناسب با ویژگی هر صنعت و فضاهای مرتبط با آن، كنترل و ایجاد نسبت‌های متعادل بصری، ‌از جمله پیش نیازهای ضروری برای دستیابی به یك طرح مناسب صنعتی است.

8- فرهنگ تولید و توسعه و آموزش حین كار در فضای تولیدی، میدان خوبی برای رشد دارد. بعلاوه واحد تولیدی مرزهای فضائی ـ طبقاتی را موقتاً (در مكان و زمان) و بطور مقطعی در هم میریزد و فضایی فراهم می‌آورد كه عوامل انسانی تولید از طبقات گوناگون (فرودست و فرادست و میانی) در یك فرایند تولیدی با هدفی مشترك گرد هم می‌آیند و رابطه‌ای ارگانیك ما بین آنها برقرار می‌شود. در این رابطه حیاتی، كیفیت فضایی جدایی‌ساز محو یا قابل عبور می‌گردد. معماری خوب صنعت می‌تواند كمك بزرگی به ارتقاء روابط انسانی در این سطح نماید.

9- برنامه‌های آموزشی عالی در زمینه معماری صنایع می‌بایست گسترش یابد و اگر نمی‌توان آنرا بصورت رشته مستقل در درون ساختار دانشكده‌های معماری شكل داد، این قابلیت را دارد كه بعنوان یك گزینش مستقل با دروس ویژه خود در دوره كارشناسی ارشد تلقی شود. بعلاوه تشویق، ترغیب و هدایت دانشجویان كارشناسی ارشد و دكترای رشته معماری، جامعه شناسی و… برای پرداختن به موضوعات و مشكلات مبتلا به صنعت می‌تواند این مقوله را به طرزی مناسب در سطوح عالی آموزشی هدایت نماید.

آرونا.

معرفي گروه ها در پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار:

---

1.گروه حفاظت و مرمت نقاشي:

معرفی گروه:

نقاشی و نگارگری همواره يکی از روش‌های انسان برای برقراری ارتباط با ماوراء‌طبيعت و رويارويی با ذهنيات و دنيای شيرين تخيلات و نيز ثبت احساسات و نمايش ادارک او از محيط و اتفاقات پيرامون بوده است. اين مسئله موجب شده تا اين هنر در مسير تکامل و تحول خود با بهره‌گيری از ابزار، بسترها و تکنيک‌های گوناگون جلوه‌های متعدد و متنوعی از خود به نمايش بگذارد. به کارگيری مواد و بسترهای متفاوت به نوبه خود باعث شده تا مطالعه و کار در رابطه با اين شاخه هنری از زمينه گسترده‌ای برخوردار شود. از سوی ديگر کنار هم قرار‌گيری موادی گاه کاملاً متفاوت در اجزاء يک نقاشی، سبب می‌شود که بررسی رفتارهای آثار نقاشی از نقطه نظر حفاظتی خود نيازمند تحقيق و به کارگيری علوم مختلف باشد. در نتيجه موارد ذکر شده، نگاه تخصصی به حفاظت آثار نقاشی و نگارگری يکی از با سابقه‌ترين رشته‌های تخصصی حفاظت و مرمت است.

گروه تخصصی حفاظت و مرمت نقاشي پژوهشکده نيز به منظور انجام پژوهش‌های بنيادين و کاربردی در زمينه فن‌شناسی و آسيب‌شناسی و تحقيق جهت دستيابي به روش‌هاي صحيح حفاظت و مرمت آثار نقاشي و همچنين انجام بهينه وظايف ستادی محوله از سوي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگری كشور در اين زمينه تخصصی ايجاد شده است.این گروه موارد مربوط به انواع نقاشی‌ها (ديواری و سه‌پايه‌ای) را پوشش می‌دهد.

گروه حفاظت نقاشی در حال حاضر دارای فضاهای کارگاهی و آزمايشگاهی است که طرح تکميل تجهيزات تخصصی مورد نياز آن در دست اجرا است.

زمینه‌های فعالیت:

طرح هاي در دست اجرا:

فعاليت‌هاي اين گروه در سه حوزه كارگاهي‌ـ‌ اجرايي، پژوهشي و آموزشي به شرح زير انجام مي‌‌شود:

 فعاليت‌هاي پژوهشي:

1.طراحي روش اجرايي آسيب‌شناسي و تجزيه و تحليل فرآيندهاي فرسودگي آثار نقاشي.

2.شناخت و بررسي شيوه‌هاي حفاظت.

3.شناخت و بررسي علمي و آزمايشگاهي موادي كه در امر حفاظت و مرمت آثار نقاشي به كار برده مي‌شوند.

4.بررسي و اجراي شيوه‌هاي مناسب نگهداري، نمايش و معرفي.

5.تعريف استانداردهاي لازم در اين زمينه بر اساس شرايط كشور.

 فعاليت‌هاي كارگاهي و اجرايي:

 1.بررسي و نظارت بر شرايط نگهداري آثار نقاشي در موزه‌ها و مخازن.

2.همكاري در ايجاد و توسعه آزمايشگاه‌ها و كارگاه‌هاي تخصصي حفاظت و مرمت نقاشي.

3.انجام اقدامات حفاظتي و مرمتي بر روي نمونه‌هاي خاص آثار نقاشي و مرمت‌هاي اضطراري.

4.برقراري ارتباط اجرايي با ساير مراكز حفاظتي و مرمتي آثار نقاشي.

 فعاليت‌هاي آموزشي:

1.جمع‌آوري منابع، مطالب و اطلاعات مورد نياز در زمينه حفاظت و مرمت نقاشي.

2.برگزاري گردهمايي‌هاي تخصصي.

3.تهيه و تدوين جزوات آموزشي در زمينه حفاظت و مرمت و علوم كاربردي در شناسايي آثار نقاشي.

4.تهيه دستورالعمل‌هاي حفاظتي كه جنبه آموزشي و اجرايي داشته باشد.

5.همكاري علمي با ساير نهادها و مراكز آموزشي فعال در زمينه مرمت نقاشي.

طرح هاي انجام شده:

1- آسيب‌شناسي تابلوهاي نقاشي مجموعه سعدآباد.

2-ساماندهي، طبقه‌بندي و آسيب‌شناسي مجموعه نقاشي‌هاي موجود در مجموعه تاريخي- فرهنگي نياوران و ارايه راه‌حل‌هاي حفاظتي‌ و تعيين ‌اولويت‌هاي‌ مرمتي.

3-اقدامات حفاظتي و مرمتي بر روي مجسمه‌ها و تابلوي چوبي متعلق به مجموعه سعدآباد.

4-انجام اقدامات حفاظتي بر روي نقاشي‌هاي ديواري خانه امام جمعه.

5-اقدامات حفاظتي و مرمتي بر روي تابلو نقاشي اميركبير متعلق به مدرسه دارالفنون.

6-بررسي وضعيت آثار نمايشگاه گنجينه ناپل در مجموعه تاريخي – فرهنگي نياوران.

7-بررسي و بهينه‌سازي محيط موزه (شرايط اقليمي و ريز‌اقليمي نگهداري و نمايش) مرحله اول.

8-راه‌اندازي و فعالسازي كارگاه حفاظت و مرمت مجموعه تاريخي- فرهنگي سعدآباد.

 طرح هاي دردست اجرا:

1 _بررسي تکنيک گچبري‌هاي منحصر بفرد بقعه ايلخاني سيد رکن‌الدين يزد و ارايه راهکارهاي حفاظت (طرح مشترك با گروه تزئينات وابسته به معماري)

 2_اقدامات حفاظتي و مرمتي بر روي نگاره‌هاي اتاق نقاشي مجموعه تاريخي- فرهنگي کاخ گلستان (طرح مشترك با گروه تزئينات وابسته به معماري).

 3_ساماندهي، طبقه‌بندي و آسيب‌شناسي مجموعه نقاشي‌هاي پشت شيشه و تعيين اولويت‌هاي حفاظتي و مرمتي در موزه نقاشي پشت شيشه. (طرح مشترك با گروه حفاظت سفال و شيشه)

 4_ ساماندهي و مرمت نقاشي ديواري‌هاي جدا شده از ديواره‌هاي تزييني داخل بناي گنبد سلطانيه.

 5_بررسي وبهينه‌سازي محيط موزه (شرايط اقليمي و ريز اقليمي نگهداري و نـمايش آثـار نقــاشي)، مــرحله دوم، مجموعه فرهنگي و تاريخي سعدآباد و گلستان.

 6_ساماندهي و مرمت 55 قطعه نقاشي ديواري صف سلام فتحعليشاهي انتقال داده شده از محل اصلي به كاخ گلستان.

 امکانات کارگاهی و آزمایشگاهی

 با توجه به آنکه اين گروه يکی از گروه‌های تازه تاسيس در پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاريخی- فرهنگی به شمار می‌رود، در حال حاضر طرح تجهيز آن با مساعدت مديريت پژوهشکده با جديت تمام دنبال می‌شود. بر اساس اين طرح اين گروه تا پايان پاييز سال جاری به جديدترين وسايل در امر حفاظت آثار نقاشی مجهز خواهد شد.

ساير فعاليت‌ها     

 1.تدريس واحد کارگاهی آشنايی با حفاظت ومرمت آثار هنری – گروه صنايع دستی مرکز آموزش عالی سوره.

2.تدريس واحد کارگاهی آشنايی با حفاظت و مرمت نقاشی- گروه نقاشی مرکز آموزش عالی سوره.

3.تدريس واحد کارگاهی آشنايی با حفاظت و مرمت آثار هنری- گروه صنايع دستی دانشگاه هنر تهران.

4.تدريس واحد کارگاهی آشنايی با حفاظت ومرمت آثار هنری- دانشگاه هنرهای اسلامی تبريز.

اعضای گروه:     

همكاران ثابت:

غلامرضا رحمانی

کارشناس ارشد حفاظت و مرمت اشياء تاريخی- فرهنگی و مسئول گروه

آدرس پست الكترونيكي: gh.rahmani@rcccr.org

تلفن: 9- 6737001 (21 98+)  داخلي 1006

 همکاران موقت طرح‌ها:

حميد فدايي: کارشناس ارشد حفاظت و مرمت و مسئول گروه تزيينات وابسته به معماري

آدرس پست الکترونيکي:  h.fadaee@rcccr.org

تلفن: 9- 6737001 (21 98+)  داخلي 1013

ياسمن وزيری

دانشجوی کارشناسی ارشد حفاظت و مرمت اشياء تاريخی- فرهنگی، دانشگاه هنر اصفهان

آدرس پست الكترونيكي: y.vaziri@rcccr.org

تلفن: 9- 6737001 (21 98+)  داخلي 1040

بهناز ايزدی

کارشناس حفاظت و مرمت اشياء تاريخی-فرهنگی

آدرس پست الكترونيكي: b.izadi@rcccr.org

تلفن: 9- 6737001 (21 98+)  داخلي 1040

سميه بوستانی

کارشناس حفاظت و مرمت اشياء تاريخی – فرهنگی

آدرس پست الكترونيكي: s.boustani@rcccr.org

تماس با ما:

تلفن: 9- 6737001 (21 98+)  داخلي 1040

           

گروه حفاظت و مرمت نقاشی

پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاريخی-فرهنگی

صندوق پستی : 4834-11365 تهران

تلفن:          10-66737001  (021)

نمابر:                66736460 (021)

پست الکترونيک: r.rahmani@rcccr.org

2.گروه بافته ها:

بافته‌ها از جمله اولين دستاوردهاي بشري درتطابق پذيري با محيط پيرامون خود و بهره‌گيري از آن به شمار مي‌روند. جنبه غالب کاربردي اين دسته از آثار، ارزش‌هاي مطالعاتي‌اشان در زمينه‌هاي گوناگوني چون مردم‌شناسي، تاريخ اقتصاد، تاريخ فن‌آوري، بررسي سير تحولات هنري و ....از يک طرف وتنوع و تعدد بي‌نظير آثار متفاوتي که در اين گروه جاي مي‌گيرند و نيز بازه زماني و طبقه‌بندي گسترده‌اي که اين آثار را از بقاياي نا معلوم به دست آمده از حفاري‌هاي باستانشناسي تا البسه و دستبافته‌هاي مردم شناسي و بافته‌هاي تاريخ معاصر شامل مي‌شود از سوي ديگر، باعث شده تا اين بخش از آثار که بنا به ماهيت و منشاء آلي خود از جمله آسيب‌پذيرترين آثار نيز هستند بخشي از مهمترين و جالب توجه‌ترين اشياء تاريخي – فرهنگي به شمار آيند.

گروه حفاظت بافته‌هاي پژوهشکده نيز با اين ديدگاه شکل گرفته و به طور خاص بر روي انجام پژوهش‌هاي کاربردي و بنيادين، اجراي طرح‌هاي حفاظت و مرمت، فعاليت‌هاي آموزشي و نيز رسيدگي به امور ستادي در زمينه بافته‌ها در سطح کشور مي‌پردازد.

با توجه به چند جانبه بودن تحقيقات در زمينه بافته‌ها و منسوجات همچنين اعتقاد به لزوم همکاري بين بخشي و بهره‌گيري از دانش حرفه‌اي متخصصان و پژوهشگران ساير رشته‌هاي علوم و صنايع، فعاليت‌هاي اين گروه با تکيه بر توان و امکانات علمي و اجرايي درون پژوهشکده و همکاري با ساير واحدهاي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري و ديگر نهادها و موسسات علاقمند به موضوع حفاظت بافته‌ها انجام مي‌شود.

اين گروه در حال حاضر داراي فضاهاي کارگاهي و آزمايشگاهي است که طرح تکميل تجهيزات تخصصي مورد نياز آن در دست اجرا است.

گروه مرمت و حفاظت بافته ها

1. شهرزاد امين‌شيرازي‌نژاد

کارشناس ارشد حفاظت و مرمت اشياء تاريخي – فرهنگي

عضو هيئت علمي

3.گروه فلز:

mailto:sh-shirazi@rcccr.org

تلفن: 9-66737001 (21 +98) داخلي :1011

2. فاطمه حسن پور

1. آدرس پستي

تهران، خيابان امام خميني، نبش 30 تير، پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاريخي-فرهنگي

2. صندوق پستي

4834-11365

3. تلفن

9-66737001 (21 +98)

4. تلفن

9-66737001 (21 +98)

 آثار تاریخی فلزی یکی از شناخته شده ترین و جذاب ترين موضوعات درحوزه ميراث فرهنگي و تاريخي در كشور ماو جهان بشمار می آید.همانند شكل گيري دانش حفاظت و مرمت در جهان در كشور مانيز مرمت آثار فلزي يكي از باسابقه ترين هسته هاي فعال دانش حفاظت و مرمت آثار باستاني بشمار ميرود .گروه حفاظت از آثار فلزی پژوهشکده حفاظت ومرمت آثار تاریخی –فرهنگی در راستاي وظايف پژوهشكده،مسئوليت نظارت ،سياستگزاري و اجراي عمليات مورد نياز در حوزه آثار فلزي در سطح كشور را بر عهده دارد اهم فعالیت های این گروه بشرح ذیل می باشد :

1.سياستگزاري و نظارت علمي بر روش هاي مورد استفاده در امر حفاظت و مرمت آثار.

2.ارتقاء دانش و روش هاي موجود در حوزه حفاظت ،مرمت و نگهداري آثار فلزي در كشور.

3.انجام مطالعات و پژوهش هاي لازم به منظور شناخت ويزگيهاي آثار فلزي اعم از فن شناسي، آسيب شناسي و غيره به منظور تدوين طرح هاي حفاظتي ومرمتي آثار مذكور.

4.كمك به راه اندازي و ايجاد بستر مناسب جهت گسترش شبكه كارگاهي – آزمايشگاهي در حوزه حفاظت ومرمت آثار فلزي.

5.حضور درفعاليت هاي ميداني به منظور انجام حفاظت هاي اضطراري.

6.انجام عمليات حفاظتي و مرمتي برروي مجموعه هاو يا آثار فلزي شاخص موجود در سطح كشور كه به هردليل امكان اجراي عمليات مورد نياز در واحد مربوطه موجود نباشد.

زمينه‌هاي فعاليت:الف- فعاليت هاي ستادي:

نظارت و سياستگذاري: به منظور ايجاد هماهنگي درواحدهاي مختلف دست اندر كار امر حفاظت ومرمت آثار فلزي در سازمان متبوع ودر سطح كشور در حوزه اجرا و همچنين ايجاد امكان برنامه ريزي هاي خرد وكلان جهت فراهم نمودن يك بستر رشد مناسب ودستيابي به روش هاي قابل قبول علمي، تدوين  يك برنامه مناسب نظارتي و اعمال چهار چوب هاي لازم به صورت مستمر بسيار ضروري مي باشد . لذا گروه حفاظت ومرمت آثار فلزي با در نظرداشتن دو مقوله به شرح ذيل در اين جهت اقدام مي نمايد :

الف – بازديد از واحد هاي مختلف استاني و تابعه سازمان بر اساس دونوع اولويت (تعداد آثار فلزي و شاخص بودن اين آثار ) در طي دوره هاي شش ماهه (اولويت اول ) و يكساله (اولويت دوم ) در طي بازديد هاي مذكور و با توجه به سوابق قبلي مواردي از جمله نحوه نگهداري آثار ، مستند نمودن  ضايعات وارده و روند آنها در طي زمان ،روش هاي مورد استفاده در امر حفاظت و مرمت وموارد ديگري از جمله تعددو نفاست آثارموجود، جهت تدوين طرح هاي لازم  مورد توجه و بررسي قرار خواهد گرفت . بديهي است  گزارش هاي مذكور ضمن مشخص نمودن كاستي ها ونقاط قوت در نهايت، مي توانند مبنا ي خوبي جهت بررسي روند امور در هر واحد باشند .لازم به ذكر است برخي از بازديد ها ادواري مي تواند در قالب درخواست هاي موردی استانها و واحد هاي مختلف در جهت رفع  نياز هاي كارشناسي انجام پذيرد .

ب – تدوين دستور العمل هاي لازم در مقوله هاي نگهداري ، حفاظت ومرمت آثار فلزي به صورت عام وخاص ودر سطوح مختلف مديريتي ، امين اموال فرهنگي ودست اندر كاران امر مرمت از اهداف ديگر اين گروه به شمار مي رود كه در طي سال های گذشته سه عنوان تهيه و توزيع شده است سال آتي دو دستور العمل  نگهداري از آثار فلزي جهت استفاده مديران و امين اموال هاي فرهنگي در واحد هاي تابعه  درخصوص مفاهيم و عملكرد رطوبت نسبي ونقش نور در تخريب آثار موزه اي تهيه خواهد شد.گسترش و تجهيز شبكه آزمايشگاه‌ها و كارگاه‌هاي حفاظت و مرمت آثار فلزي در سطح كشوربا توجه به حجم عظيم آثارفرهنگي و تاريخي  موجود در اقصي نقاط كشور و آثار مدفون كه محتملا" به روش هاي گوناگون كشف خواهند شد ، وجود آزمايشگاه ها و كارگاه هائي كه به طور تخصصي بتوانند نسبت به حفاظت و مرمت اين آثار اقدام نمايند بسيار ضروري مي باشد  بر همين اساس اين گروه تصميم دارد با توجه به عواملي همچون نيروي كارشناسي ،تعدد ونفاست آثار فلزي موجود ، جغرافياي باستانشناسي استان ها در جهت راه اندازي و تجهيز واحد هاي مختلف حفاظت ومرمت اقدام نمايد .لذا در طي يك برنامه پنج ساله راه اندازي بخش هاي حفاظت ومرمت آثار فلزي در استانهاي ايلام ، كرمانشاه، گيلان و آذربايجان شرقي وتجهيزبيشتر آزمايشگاه و كارگاه حفاظت ومرمت استان خراسان رضوی را در دستور کار دارد

طرح‌هاي اجرائي حفاظت و مرمت آثار فلزي:

با عنايت به كمبود توان اجرائي در برخي از واحد هاي تابعه سازمان ميراث فرهنگي كشور در امر مرمت ، پژوهشكده حفاظت ومرمت در راستاي وظايف خويش خدمات مورد نياز را ارائه مي نمايد .با توجه به تجارب موجود درگروه حفاظت آثار فلزي در طی سال جاری در طي بازديد هاي خويش تابوت فلزی مکشوفه در لرستان ،مجموعه آثار فلزی مرد نمکی زنجان و اقدامات حفاظتی بر روی چند نمونه مکشوفه از محوطه باستانی خورهه را  در برنامه کار خود قرار داده است كه نسبت به حفاظت ومرمت اين آثار با همكاري مديريت استان هاي ذیربط اقدام نمايد . طرح های مزبور علاوه بر دستيابي بر اهداف فوق و چند منظور دیگر را نيز در مد نظر دارد كه از آن جمله مي توان به جنبه  آموزش عملي در حين اقدامات حفاظتي آثار فلزي ومرمت آثار منحصر بفرد اشاره نمود.

پژوهش درحوزه حفاظت ومرمت  آثار فلزي:

با توجه به توان تخصصی، تجهیزاتی و تجارب موجود در این گروه ،پژوهش در امر حفاظت و مرمت و شناخت بنيادين آثار تاريخي و فرهنگي يكي از عمده وظايف موجو د به شمار مي رود بر همين اساس و به طور موازي با ساير وظايف مدون چند طرح چند جانبه به منظور اجرا در طي یک برنامه چند ساله از سوي این گروه پيشنهاد و اجرا مي گردد.لازم به ذكر است اين طرح ها ترجيحا" به صورت مشترك با ساير واحد هاي استاني و مراکز تحقیقاتی اجرا خواهد شد ، بديهي است انجام اين طرح هاي مشترك نتايج چندجانبه اي  ازجمله ارتقا’ دانش متخصصان واحد هاي مختلف ، استفاده بهينه از نيروي انساني موجود بویژه دانشجویان، امكان پرداختن بيشتر به مسائل كيفي ، تجهيز بيشتر واحد هاي تابعه و شايد از همه مهمتر ايجاد هماهنگي و تشكيل يك شبكه آزمايشگاهي و كارگاهي  منسجم در امر حفاظت آثارتاريخي وفرهنگي را در برخواهد داشت . همکاری در امرآموزش و ارتقاء كمي و كيفي دانش حفاظت و مرمت  آثار فلزي در سطح كشوربديهي است در مقوله حفاظت ومرمت اموري همچون  آموزش ، اجرا و پژوهش هاي بنيادين از جمله امور توا’م بشمار مي روند و تمامي ابعاد فوق در جزءجز چالش های اين حوزه حضور تام دارند ، در همين راستا اين گروه به منظور دستيابي به اهداف خوداقدامات به شرح ذيل  رابا همكاري ساير بخش هاي مسئول در دستور کار دارد :

الف – تشكيل سمينار هاي يك روزه در زمينه حفاظت ، مرمت و نگهداري آثار فلزي  با حضور متخصصان امرحفاظت و مرمت به منظور تبادل تجربيات موجود در سطح سازمان متبوع بصورت  دو سالانه

ب –  محول نمودن برخي وظايف در حوزه طرح هاي پژوهشي ،حفاظتي به طورتعريف شده بر اساس آئين نامه ها و مدارج تحصيلي به بخش خصوصي و دانشجويان رشته حفاظت و مرمت

ج – توزيع مقالات و اطلاعات بدست آمده درحوزه حفاظت و مرمت آثار فلزي در بين واحد هاي مختلف برحسب ضرورت هاي اجرائي.

د –  پيشنهاد بهره برداری از دوره هاي آموزشي داخل و خارج از كشور جهت متخصصان واحد هاي تابعه سازمان بر اساس سوابق و  اولويت هاي موجود.

ه – تشكيل دور هاي كوتاه مدت آموزشي در خصوص كليات مرمت آثار فلزي در سطح سازمان ميراث فرهنگي و گردشگری.

و – تشكيل يك دوره كوتاه مدت آموزش عملي (work shop) در خصوص حفاظت ومرمت آثار فلزي در سطح بين المللي

ب-فعاليت هاي اجرايي :طرح هاي در دست اجرا:

اين گروه بصورت سالانه نسبت به تعريف طرح هاي كاربردي ، بنيادين و توسعه اي اقدام مي نمايد . طرحهاي مزبور بنا به ماهيت فعاليت گروه و سياست هاي كلان پژوهشكده ساختاري كوتاه مدت (يكساله) و بلند مدت (چند ساله)مي باشند . در سال جاري اين گروه سه طرح زیر توسط گروه حاضر تعريف و در دست اجرا می‌باشد:

.نقره درايران(فاز اول و دوم(-2.تكميل اقدامات حفاظتي و ارائه تابوت ارجان-3.اقدامات حفاظتي تابوت برنزي چوبتراش لرستان(با همكاري آزمايشگاه حفاظت و مرمت قلعه فلك و الافلاك)

طرح هاي اجرا شده:

1)اقدامات حفاظتی تابوت فلزی ارجان

2)اقدامات حفاظتی پرچم  فلزی شهداد

3)اقدامات حفاظتی اشیاء نقره ای قوری قلعه پاوه- کرمانشاه

4)اقدامات حفاظتی مجموعه آثار فلزی ایلام

5)همکاری در بررسیها و اقدامات حفاظتی اشیاء کلماکره لرستان

6)بررسیهای آسیب شناسی و فن شناسی مجسمه مرغ دریایی مصری

7)بررسی کاربرد لیزر در پاکسازی آثار فلزی

8)بررسی بازدارنده ها در تثبیت یون کلرور در آلیاژ های مس

9)اقدامات حفاظتی برروی نمونه های فلزی مکشوفه از معادن باستانی وشنوه

10)بررسی پدیده خوردگی بر روی مجسمه های فلزی شهر تهران

11)بررسی و حفاظت نمونه ترکیبی از فلزو چوب متعلق به شهر سوخته سیستان

تعدادي دستور العمل توسط گروه فلز تهيه و تكثير شده است:

1..شناسايي الياژها و محصولات خوردگي اثار تاريخي- فرهنگي به روش شيمي تر جهت به كار گيري در ازمايشگاه ها و كارگاه هاي حفاظت و مرمت اثار تاريخي- فرهنگي؛ تهيه كننده: خانم فرشته رحيمي

2.تشخيص خوردگي فعال در اثار فلزي جهت استفاده موزه داران و مسئولين موزه ها؛ تهيه كننده: اقاي مجيد قاضيان

3.شرايط نگهداري و تميزكاري اثار فلزي در گنجينه ها جهت استفاده موزه داران و مسئولين موزه ها؛ تهيه كننده: اقاي مجيد قاضيان

اعضاي گروه:همكاران ثابت:

پرستو نعيمي طرئي:كارشناس شيمي و كارشناس ارشد مرمت اثار.مسئول گروه فلز و مسئول بخش الكتروشيمي

تلفن: 9- 6737001 (21 98+)  داخلي 1080

محمود قاسمی: مهندس معدن و مسئول بخش فلزشناسی

آدرس پست الکترونيکي:  m-ghazian@rcccr.org

تلفن: 9- 6737001 (21 98+)  داخلي 1007

ثريا اليكايي: كارشناس ارشد باستان شناسي

تلفن: 9- 6737001 (21 98+)  داخلي 1080

همكاران موقت:

شيدا خبير: كارشناس شيمي و كارشناس ارشد مرمت اثار

تماس باما:

آدرس پستي: تهران، خيابان امام خميني، نبش سي تير، پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاريخي ـ فرهنگي

صندوق پستي: 4834- 11365

تلفن: 9- 6737001 (21 98+)

فکس: 6736460 (21 98+)

4.گروه کاغذ و نسخ خطی:

با توجه به گستردگي نسخ‌خطي و آثار كاغذي، تنوع شرايط اقليمي در ايران و با در نظر داشتن اين امر كه كاغذ بدليل ماهيت ساختاريش قابليت آسيب‌پذيري بالايي داشته و آثار كاغذي بجا مانده از گذشتگان جزو اسناد و مدارك با ارزشي است كه حفظ و صيانت از آنها از وظايف و اهداف سازمان ميراث فرهنگي مي‌باشد. از طرف ديگر عدم وجود كارگاههاي مرمتي در استانهاي كشور و با توجه به وظايف ستادي پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي _ فرهنگي، تشكيل گروه تخصصي حفاظت و مرمت آثار كاغذي الزامي به نظر مي‌رسيد.

لذا گروه حفاظت و مرمت آثار کاغذی همزمان با تشکيل ساير گروههای تخصصي مرمتي در سال 1379  در پژوهشکده، شکل گرفت. اين گروه با امكانات موجود فعاليتهای پژوهشی و اجرايی خود را در زمينه حفاظت و مرمت كتب و نسخ‌خطي  آغاز نمود و در نظر دارد با تكميل دستگاهها و تجهيزات تخصصي، فعاليتهاي حفاظتي مرمتي استاني و كشوري را گسترش بخشد.

گروه مذكور با ارائه طرحهاي پژوهشي، اجرايي، پشتيباني و نظارت در جهت بهبود شرايط حفاظت و مرمت در كشور قدم بر‌مي‌دارد و  با در نظر داشتن اهداف زير به فعاليتهاي خود سمت و سو داده است.

زمینه‌های فعالیت:

1-ارائه و اجراي پروژه‌هاي پژوهشي و اجرايي مرمت مرتبط با واحدهاي مختلف سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري

 2- گسترش تجهيزات تخصصي گروه در جهت پيشبرد فعاليتهاي كشوري

 3- ارائه دستورالعملهاي حفاظتي و مرمتي در جهت بهينه‌سازي شرايط و روشهاي نگهداري و مرمت آثار كاغذي

4- برقراري ارتباط و تبادل اطلاعات با مراکز داخلی و خارجی معتبر فعال در زمينه‌های مرتبط

 5- آموزش روشهای حفاظت و مرمت آثار کاغذی (برگزاري جلسات سخنراني و كلاسهاي آموزشي) به نيروهايي

که در واحدهای مختلف سازمان ميراث فرهنگی و گردشگری و ساير سازمانها مشغول به کار هستند.

6-نظارت بر امر تجهيز و راه‌اندازی کارگاههاي مرمتي و مرمت كتب و نسخ‌خطي موجود در واحدهای مختلف سازمان ميراث فرهنگی و گردشگری و ساير سازمانها

 7- فعال كردن بخشهاي مختلف مرتبط با امر مرمت آثار كاغذي

بطور مثال: راه‌اندازي و تجهيز بخش صحافي در گروه

 8- طراحي و ساخت ابزار و ادوات مرمتي مربوط به بخش حفاظت و مرمت آثار كاغذي 9- ارائه خدمات در جهت حفظ و مرمت و ارائه راهكارهاي لازم در جهت نگهداري هرچه بهتر نسخ‌خطي مجموعه‌های خصوصي

 9- به روز نگاه داشتن معلومات و استفاده از آخرين دستاوردها و روشهاي اجرايي در دنيا

 10- مستندنگاري پروژه‌هاي پژوهشي و اجرايي مرتبط و تهيه جزوات و فيلم‌هاي آموزشي

 11-چاره‌انديشي در جهت رفع نواقص و كمبودهاي موجود در بخش ( اعم از مسائل ستادي و دستگاهي)

 12- همكاري با دانشجويان دانشگاههاي مرتبط

1.بررسي نسخ خطي دوره ايلخاني شامل:

الف) بررسي و آسيب‌شناسي نسخ‌خطي دوره ايلخاني و مرمت يك نسخه از آثار موزه دوران اسلامي

ب) آناليز رنگهاي بكار رفته در تذهيب نسخ‌خطي دوره ايلخاني

مجري: فروغ كاسب و ماندانا طيبي

همكاران: کتابخانه مرکزي آستان قدس رضوي _ شهاب سيفي‏ - آزاده نصيريان - لي‌لي کردواني

سال اجرا: 1383-1384

2. طرح پژوهشي _ اجرايي بلندمدت نظارت بر امر تجهيز و راه اندازي کارگاه مرمت، حفاظت و مرمت 120 عنوان کتاب خطي و چاپ سنگي موجود در کتابخانه مرکزي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري

مجري: فروغ كاسب و شهاب سيفي

همكاران: آزاده نصيريان ـ ماندانا طيبي

سال اجرا: 1384 به مدت 5 سال

3. طرح پژوهشي _ اجرايي بلندمدت نظارت بر امر تجهيز و راه‌اندازي کارگاه مرمت در بنياد ايران‌شناسي استان بوشهر و نظارت بر حفاظت و مرمت کتب و نسخ‌خطي اهداء شده به بنياد مذکور

مجري: فروغ كاسب و شهاب سيفي

همكاران: خانم آزاده نصيريان ـ ماندانا طيبي

سال اجرا: 1384 به مدت 4 سال

طرح هاي دردست انجام:

1- بررسي نسخ خطي دوره ايلخاني شامل:

الف) بررسي و آسيب‌شناسي نسخ‌خطي دوره ايلخاني و مرمت يك نسخه از آثار موزه دوران اسلامي

ب) آناليز رنگهاي بكار رفته در تذهيب نسخ‌خطي دوره ايلخاني

مجري: فروغ كاسب و ماندانا طيبي

همكاران: کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی _ شهاب سيفي‏ - آزاده نصيريان  - لي‌لی کردوانی سال اجرا: 1383-1384

2- طرح پژوهشی _ اجرايي بلندمدت نظارت بر امر تجهيز و راه اندازی کارگاه مرمت، حفاظت و مرمت 120 عنوان کتاب خطی و چاپ سنگی موجود در کتابخانه مرکزی سازمان ميراث فرهنگی و گردشگری

مجري: فروغ كاسب و شهاب سيفي

همكاران: آزاده نصيريان ـ ماندانا طيبي

سال اجرا: 1384 به مدت 5 سال

3- طرح پژوهشی _ اجرايي بلندمدت نظارت بر امر تجهيز و راه‌اندازی کارگاه مرمت در بنياد ايران‌شناسی استان بوشهر و نظارت بر حفاظت و مرمت کتب و نسخ‌خطی اهداء شده به بنياد مذکور

مجري: فروغ كاسب و شهاب سيفي

همكاران: خانم آزاده نصيريان ـ ماندانا طيبي

سال اجرا: 1384 به مدت 4 سال

طرح هاي انجام شده:

1- بررسي تاثير ذرات معلق در هوا بر مواد كتابخانه‌اي

مجري طرح: ماندانا طيبي

سال اجرا: 1379

2- طرح آسيب‌شناسی، اسيدزدايی، پاکسازی و مرمت صفحات و جلد چرمی قرآن خطی (بررسي تيشو، چسب و آسيبهاي ناشي از آنها در مرمتهاي غير اصولي يك جلد قرآن)

مجری طرح: فروغ کاسب  _ ماندانا طيبي

همکاران طرح: شهاب سيفی- آرين لاچين _ زهرا وطن پرست

سال اجرا: ابتدای سال 1380 تا پايان سال 1381

3-بررسي تاثير آلودگيهاي قارچي ناشي از ذرات معلق در هوا بر مواد كتابخانه اي

مجري: ماندانا طيبي

سال اجرا: 1380

4-اقدامات اضطراري براي جلوگيري از شيوع قارچ در مجموعه هاي آثار كاغذي

مجري: ماندانا طيبي

سال اجرا: 1383

5-بررسي نسخ خطي دوره ايلخاني شامل:

الف) بررسي و آسيب‌شناسي نسخ‌خطي دوره ايلخاني و مرمت يك نسخه از آثار موزه دوران اسلامي

ب) آناليز رنگهاي بكار‌رفته در تذهيب نسخ‌خطي دوره ايلخاني

مجري: فروغ كاسب و ماندانا طيبي

همكاران: آقاي شهاب سيفي

سال اجرا: 1383-1384

طرحهاي پيشنهادي

6- صحافي يك جلد قرآن خطي مرمت شده در گروه آثار كاغذي پژوهشكده حفاظت و مرمت

7-راه‌اندازي و تجهيز بخش صحافي 

8- مرحله دوم بررسي نسخ‌خطي دوره ايلخاني ( طرح پژوهشي سال 83-84 )شامل:

الف) بررسي و آسيب‌شناسي نسخه‌هاي موجود در كتابخانه‌هاي تهران و شهرستانها و همچنين 10 نسخه خطي دوره ايلخاني مربوط به موزه دوران اسلامي و مرمت يك نسخه از آنها

ب) آناليز رنگهاي بكار‌رفته در تذهيب نسخ‌خطي دوره ايلخاني

9-طرح پژوهشی _ اجرايي بلند مدت نظارت بر امر تجهيز و راه‌اندازی کارگاه مرمت در کاخ موزه گلستان و نظارت بر مرمت نسخه‌های خطی موجود در کتابخانه سلطنتي

( در خصوص بررسي‌هاي آزمايشگاهي و مرمت نسخ‌خطي موجود )

10-طرح پژوهشی _ اجرايي بلندمدت نظارت بر امر تجهيز و راه‌اندازی کارگاه مرمت، حفاظت و مرمت 120 عنوان کتاب خطی و چاپ‌سنگی موجود در کتابخانه مرکزی سازمان ميراث فرهنگی و گردشگری

11-طرح پژوهشی _ اجرايي بلندمدت نظارت بر امر تجهيز و راه اندازی کارگاه مرمت در بنياد ايران شناسی استان بوشهر و نظارت بر حفاظت و مرمت کتب و نسخ خطی اهداء شده به بنياد مذکور

12-طرح پژوهشی _ اجرايي بلندمدت نظارت بر حفاظت و مرمت نقشه‌ها، اسناد و مدارك( پلات، ترانسپارانت، فرمهاي مردم‌شناسي و...) موجود در مركز اسناد سازمان ميراث فرهنگی و گردشگری

13-  ارائه خدمات در جهت مرمت نسخه‌هاي شخصي ( حدود 200 سند دست‌نويس )

ساير فعاليت ها:

1.همكاري در برگزاري دوره آموزشي مرمت آثار كاغذي، نقاشی و پارچه در موزه هنرهای تزيينی  اصفهان جهت همكاري بر اساس درخواست انجمن دوستداران موزه هنرهاي تزييني:

پيرو هماهنگيهاي به عمل آمده از سوي انجمن دوستداران موزه هنرهاي تزئيني اصفهان با پژوهشكده حفاظت ومرمت آثار تاريخي _ فرهنگي سمينار كارگاهي و آموزشي ‌« مرمت‌آثار كاغذي و نقاشی » از تاريخ 1/3/1384 لغايت 12/3/1384 در محل موزه هنرهاي تزئيني با تدريس آقاي احمد مقبل از كارشناسان مرمت در خارج از كشور برگزار گرديد. از طرف  پژوهشكده حفاظت و مرمت، فروغ کاسب مسئول بخش حفاظت و مرمت آثار کاغذی با ارائه پوستر (توضيح و نقد روشهای مرمت مرقع گلشن موجود در کاخ گلستان و يک قطعه پاپيروس مصری موجود در گالری هنر فرير و گالري آرتور م.سكلر مؤسسه اسميت‌سونيان واشنگتن امريکا )، دستور‌العملهای حفاظتي آثار كاغذي و جزوه‌اي در خصوص معرفي گروه حفاظت و مرمت آثار كاغذي در سمينار مذكور شرکت کرد.

2.بررسي نسخ‌خطي ايلخاني و شركت در كنگره فرهنگ و تمدن ايران درعصر ايلخاني و احياي ربع رشيدي :

بخش حفاظت و مرمت آثار كاغذي جهت شركت در کنگره ( واحد تاريخ دانشگاه علوم انساني تبريز از تاريخ 27 لغايت 31 ارديبهشت 84 ) به استان آذربايجان شرقي عزيمت نمود. در اين مأموريت ضمن بازديد از موزه‌ها و مراكز مختلف مرمتي موجود در تبريز، نسخ‌خطی مربوط به دوره ايلخاني نيز بررسي شد.

در سفر انجام شده ضمن مذاكره با مسئولين، امكان دسترسي به نسخه‌هاي خطي منحصر بفرد دوره ايلخاني در كتابخانه ملي تبريز فراهم شد.

3.علاوه بر اين بر اساس بررسي‌هاي تخصصي كه توسط كارشناسان مرمت و شيمي اعزامي انجام گرفته شد و همچنين  با توجه به مشكلات حفاظتي و مرمتي كتب موجود در كتابخانه ملي، مقرر گرديد گروه حفاظت ومرمت آثار كاغذي پژوهشكده حفاظت ومرمت آثار تاريخي - فرهنگي جهت انجام  پروژه‌هاي اجرايي _ پژوهشي و آموزش نيروهاي فعال در آن مركز همكاري نمايد.

4.ادامه بررسي، ‌مستند‌نگاري و نمونه‌برداري از نمونه‌هاي مطالعاتي دوره ايلخاني موجود در كتابخانه‌هاي تهران و شهرستانها در جهت ادامه اجراي طرح پژوهشي بررسي نسخ خطي دوره ايلخاني ( سال 83- 84 )

5.برگزاري جلسات سخنراني و كلاسهاي آموزشي حفاظت و مرمت نسخ‌خطي:

اين جلسات در جهت آموزش نيروهاي شاغل در واحدهاي مختلف سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري و سازمانهاي ديگر  انجام مي‌گيرد.

جلسات فوق در جهت آشنايي عمومي كاركنان مركز اسناد سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري طبق برنامه ذيل در آن مركز برگزار مي‌گردد:

روز      تاريخ     ساعت

شنبه      1/5/1384          ساعت 30/10 الي 00/12

دوشنبه   3/5/1384          ساعت 30/10 الي 00/12

سه‌شنبه   4/5/1384          ساعت 30/10 الي 00/12

همزمان با برگزاري آخرين جلسه، با توجه به درخواست  رياست محترم مركز اسناد مقرر گرديد 2 جلسه ديگر برگزار گردد.

دوره مقدماتي آشنايي با آسيبهاي آثار کاغذي، نگهداري و مرمت نسخ‌خطي:

دوره آموزشي " نگهداري آثار كاغذي براي جمعداران و امناي اموال"

دوره آموزشي نگهداري آثار كاغذي براي جمعداران و امناي اموال فرهنگي از 18 تا 22 آذر ماه با هدف جلب توجه بيشتر به آسيبهاي آثار كاغذي موجود در مخازن موزه‌ها و روشهاي صحيح نگهداري از آنها، توسط گروه حفاظت و مرمت آثار كاغذي با همكاري بخش آموزش در پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي – فرهنگي برگزار مي‌گردد.

شناسايي آسيبهاي آثار كاغذي، مستندنگاري از آثار كاغذي و آسيبهاي موجود، معرفي ابزار و وسايل مورد نياز جهت نگهداري و انبار كردن آثار كاغذي، دسته‌بندي آثار كاغذي،آشنايي با روشهاي سنتي حفاظت و مرمت آثار كاغذي ، روشهاي صحيح و به روز نگهداري و انبار كردن آنها مباحثي است كه براي آشنايي بيشتر امناي اموال و جمعداران در اين دوره به آنها پرداخته خواهد شد.

بازديد از دو مركز نگهداري اسناد ( سازمان اسناد ملي ايران – موزه رضا عباسي ) نيز در برنامه اين دوره گنجانده شده است.

شركت‌كنندگان اين دوره را امناي اموال فرهنگي و جمعداران ( بخشهاي دولتي و خصوصي ) از سراسر كشور و افراد واجد شرايط تشكيل مي‌دهند.

به كارشناساني كه در كلاسها حضور فعال داشته و در پايان دوره گزارشي كامل و مصور ارائه دهند گواهي حضور اهداء مي‌شود.

ضمناً نمايشگاهي نيز توسط سه شركت وارد كننده لوازم و تجهيزات تخصصي نگهداري و انبار كردن آثار در جنب اين دوره به معرفي لوازم مربوطه مي‌پردازند.

دوره آموزشي «آشنايي با آسيب‌هاي آثار كاغذي، روش‌هاي نگهداري و مرمت نسخ خطي »

دومين دوره آموزشي با عنوان « آشنايي با آسيب‌هاي آثار كاغذي، روش‌هاي نگهداري و مرمت نسخ خطي » از تاريخ 11 لغايت 15 شهريور ماه در بخش آموزش و كارگاه مرمت گروه حفاظت و مرمت آثار كاغذي پژوهشكده برگزار خواهد شد.

شركت‌كنندگان اين دوره، دانشجويان رشته مرمت آثار از دانشگاه‌هاي مختلف، كارشناسان مؤسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران ونيز علاقمندان اين رشته مي‌باشند. لازم به ذكر است كه شركت‌كنندگان اين دوره بر اساس اولويت در ثبت‌نام انتخاب شده‌اند و در دوره‌هاي بعدي از بين كارشناسان واحدهاي مختلف سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري كه در بخش آموزش اين پژوهشكده ثبت‌نام كرده‌اند انتخاب خواهند شد.

در اين دوره، بازديد از بخش مرمت كتابخانه مجلس شوراي اسلامي نيز درنظر گرفته شده است. 

سومين دوره مقدماتي « آشنايي با آسيبهاي آثار کاغذي، نگهداري و مرمت نسخ‌خطي » در سال جاري از تاريخ 4 تا 8 آذرماه سال جاري توسط گروه حفاظت و مرمت آثار کاغذي با همكاري بخش آموزش برگزار خواهد شد. شرکت‌کنندگان اين دوره را كارشناسان ميراث فرهنگي كشور و ديگر مراکز مرتبط با اين رشته همچون مركز مطالعات و تحقيقات جنگ سپاه و شركت كنندگان آزاد تشكيل ميدهند.

مباحث اين دوره عبارتند از :

1.آشنايي با کاغذ و روش ساخت آن

2.آشنايي با آسيبهاي آثار کاغذي

3.آشنايي تخصصي با آسيبهاي بيولوژيکي و بخش فرسودگي زيست محيطي

4.آشنايي با روشهاي نگهداري و انبار کردن آثار کاغذي

5.آشنايي با مراحل مرمت کاغذ به طور تئوري و عملي

6.آشنايي با تجهيزات و وسايل تخصصي مرمت کاغذ

7.بازديد ازبخش مرمت کتابخانه مجلس شوراي‌اسلامي

پس از برگزاري اين دوره‌هاي مقدماتي پژوهشكده در نظر دارد، در سال آينده دوره تکميلي که به شناخت روشهاي مرمت آثار کاغذي اختصاص دارد برگزار نمايد.

مدرسين اين دوره خانم‌ها : فروغ كاسب، آزاده نصيريان و آقاي شهاب سيفي و خانمها فضه رحيمي و بيتا خوانساري عتيق به عنوان همكاران جهت اجراي بخشهاي عملي مي‌باشند.

انتشارات:

1- دستورالعمل حفاظتي 1: مراقبتهاي اساسي از كتب

2- دستورالعمل حفاظتي2: انبار كردن آثار كاغذي

3- دستورالعمل حفاظتي3: محافظت از مواد كتابخانه‌اي در برابر آلاينده‌هاي موجود در هوا،

4- ارائه مقاله « روشهاي نگهداري و حفاظت آثار كاغذي در منازل »  براي سايت خبرگزاري ميراث ( ميراث خبر )

5- مرمت يك جلد قرآن خطي و بررسي تيشو، چسب و آسيبهاي ناشي از آنها در مرمتهاي غير اصولي

اعضاي گروه:     

 گروه فوق در حال حاضر فعاليت خود را با همكاري افراد متخصص در رشته‌هاي مرمت و شيمي ادامه مي‌دهد.

شماره داخلي اين گروه:1009  و 1045 مي‌باشد.

 كارشناس مرمت: 1 نفر  

فروغ كاسب ( مسئول بخش حفاظت ومرمت آثاركاغذي )        

پست الکترونیک: f.kaseb@rcccr.org

 ك%A

معرفی پایان نامه های کارشناسی ارشد مرمت:

موضوع/دانشجو/استادراهنما/استادمشاور/دانشگاه/زمان دفاع:

(1بررسی فرآیندهای تولید تزئینات لعابدار وابسته به معماری ایلام میانه- باتأکیدبرگل میخها وآجرهای لعابدار محوطه چغازنبیل وتحلیل آسیبهای وارده به آنها:/رضا وحیدزاده/دکتر رسول وطن دوست،مهندس عباس عابداصفهانی/دکتر حسین پایدار،فریده تطهیری مقدم/دانشگاه هنر اصفهان/1384

چکیده:

براساس شواهد،تزئینات لعابدار نقشی ویژه رادر آراستن بناهای یادمانی وبه ویژه مذهبی ایلام ایفائ کرده اند،به همین دلیل شاهان ایلام بارها درکتیبه های خودبه صنعت تولیدآثارلعابداراشاره کرده اند.

مطالعات تطبیقی نشانگر نقش ویژل ایلامیها درابداع وبسط فنون تزئین بااین عناصردرمنطقۀ خاورمیانۀ باستان میباشد.پرداختن به جزئیات این امر،بدلیل فقدان مستندات کافی که ازیکسوبدلیل محدودیت پژوهشهای انجام شده دراین وازسوی دیگربدلیل عدم توجه به مستندنگاری نظام منددرطی کاوشهای صورت گرفته،همچنان درابتدای راه خودقراردارد.آنچه امروزه ازتزئینات لعابدار چغازنبیل برجای مانده عبارتست ازمجموعه وسیعی ازقطعات پراکنده وشکسته ومنفک ازبناکه درگوشه وکنارمحوطه پراکنده اندوگروهی کوچک ازتزئینات که همچنان ارتباط خودرابابناحفظ نموده اند.این گروه کوچک درحقیقت سکوهای هدایایی راشامل میگردد که درداخل حصاراول بر گرد زیگورات مشاهده میشوند.باتوجه به میزان محدود این آثاروروندسریع فرسایش آنها،اتخاذ تصمیمی که بتواند بسرعت موجبات رفع تهدیدات محیطی ونجات آثار رافراهم کند،ضروری به نظر میرسد.پیشنهاد یک روش برخوردبااینگونه آثارمستلزم دستیابی به شناخت فنی دقیق وسپس آسیب شناسی آنها خواهدبود.دراین بررسی تحلیلهای ارائه شده درموردویژگیهای فنی تولیداین آثارازطریق بررسیهای آزمایشگاهی همچون XRD,XRF, شیمی تر،SEM وSAT جهت شناخت ساخنار شیمیایی لعاب وبدنه،نحوۀ اتصال آنها بهم،سناسایی رفتارحرارتی لعاب وبدنه،تعیین دمای احتمالی پخت آنها،برسی محیط پخت،تعیین عمومل ایجاد کنندۀ رنگ درلعاب ونقش اکسیدهای مختلف موجود درترکیب لعاب درویژگیهای آن نظیرتطاببق حرارتی لعاب وبدنه،تشکیل حباب درلایۀ لعاب،کشش سطحی وماتی لعاب انجام پذیرفته است.جهت تکمیل وتعمیق شناخت فنی این آثاروآزمایش عملی نظریات مطرح شده،نمونه هایی مشابه بالعابهای سفید،سیاه وفیروزهای چغازنبیل براساس نتایج حاصل ازمطالعات آزمایشگاهی تهیه ودرکوره های سنتی وبرقی تهیه شدند.علی رغم پاره ای ویژگیهای منحصربفرد ودقت عملی که درتهیۀ لعابها انجام شده،بخش عمدۀ آسیبهای وارده به تزئینات لغابدارچغازنبیل ازماهیت وساختارخودآنهاریشه میگیرند.لعابهای قلیایی چغازنبیل شدیداً نسبت به رطوبت حساس بوده واین امرسبب شده تااین آثارچه درزمان مدفون بودن وپس ازخفاریها تاکنون متحمل آسیبهای شدیدی ازجمله شیشه زدایی لعاب وکریستاله شدن مجددان، فرسایش بدنه وسست شدن اتصال میان لعاب وبدنه گردیده باشند.شدت این آسیبها به حدی است که حفظ انها در داخل محوطه دربسیاری از موارد امکان پذیر نیست.باتوجه به مجموعۀ تجربیات حفاظتی- مرمتی انجام شده درمورد آثاری ازاین دست،بهترین پیشنهاد؛ انتقال نمونه های شاخص برجای مانده وبخشهایی که مطابق تحلیل آسیب شناسی،درمعرض آسیب بیشتری قراردارند به خارج ازمحوطه وبه شرایط امنترموزه ای میباشد.بخشی ازاین آثارکه مقاومت بیشتری دربرابرفرسایش محیطی داشته وبه تعادل نسبی باآن رسیده اند،رامیتوان بارعایت برخی پیشنهادهای حفاظتی همچنان درمحوطه حفظ کرد.درهرحال طبیعی است که نحول انتقال آثار به ومداخلات انجام گرفته درجهت حفظ گروهی دیگرازآنها درداخل محوطه بایدبصورتی برنامه ریزی شود که کمترین خلل وخدشه ای رابه ارزشهای زیباشناسانۀ محوطه واردآورد.ازاین روبازسازی بخشهای محدودی ازعناصرمنتقل شده به موزه ومشخص ساختن سایربخشهای انتقال یافته به گونه ای متواضانه تر ضروری بنظر میرسد.

2)مطالعۀ آزمایشگاهی- میدانی نقش فرآورده های بوم آورد دربهینه سازی واستحکام بخشی خشت خام واندودکاهگل (مطالعۀ موردی:چغازنبیل): /افشین ابراهیمی/دکتراکبرحاجی ابراهیم زرگر،مهندس محمدحسن طالبیان/مهندس عباس عابدی اصفهانی/دانشگاه هنراصفهان/1380

چکیده:

چغازنبیل رابسیاری ازما میشناسیم.بزرگترین اثر معماری شناخته شده ازتمدن ایلام میانه باشگفتیهای منحصربفردخودکه آنرادرفهرست میراث جهانی جای  داده است.هرچندبقای این اثرتابه امروز وتحت شرایط اقلیمی منطقه بخودی خود حیرت انگیز نشان میدهد اما چغازنبیل نیزمانند بسیاری ازمحوطه های خشتی دیگر،خاصه بواسطۀ حضور رطوبت،شدیداً روبه فرسایش گذاشته است.این بدان خاطراست که عموماً درجنین محوطه هایی،شتاب فرسایش اغلب بسیارسریعترازسرعت اتخاذ تدابیرتعدیل کنندۀ تخریب است.جداازتأثیرزیانباررطوبت واحیاناً دیگر عوامل محیطی،تجربه به خوبی نشان داده است که درموردمحوطه های خشتی- گلی،هیچ تهدیدی بدترازاین نیست که همگان یکباره احساس کنند بطورخدادادی قریحه واستعدادحفاظتگری دارند.تفکراستفاده ازمصالح مقاوم وشیوه های خشک وانعطاف پذیربمنظورکنترل فرسایش، آنهم بدون توجه به فرآیندهای ناشی ازهمجواری مصالح بایکدیگر،امروزه به آفت بسیاربزرگ میراث خشتی تبدیل شده است.این مسئله بمفهوم نفی مقاوم سازی نیست،کمااینکه بحث استحکام بخشی مصالح ساختمانی قرنهاست که با جدیت ازسوی دست اندرکاران وسازندگان مصالح دنبال میشودوازاوایل قرن20میلادی بشکل علمی مورد توجه قرارگرفته است،هرچنددرایران سابقه ای کمتراز4 دهه داردآنهم نه صرفاً درزمینۀ مرمت وحفاظت میراث فرهنگی وتاریخی.بااین نگرش ودرراستای بهینه سازی واستحکام بخشی مصالح مرمتی مورد نیاز جهت اقدامات حفاظتی قابل اجرا درمحوطه ثبت جهانی چغازنبیل،بااستفاذه ازفرآورده های بوم آوردمنطقه که عموماً شامل ضایعات کارخانجات وابسته به صنعت نیشکر(باگاس- ملاس- لجن آهک)میباشد محصول جدیدی تحت شرایط خاص تهیه شد که افزودن مقدار مشخصی ازآن به خاک وبدنبال آن ساخت خمیر گل ومتعاقباً عمل آوری مصالح (خشت وکاهگل)،باعث افزایش چشمگیرمقاومت آنها درمواجهه باعوامل فرسایندۀ محیطی خصوصاً رطوبت گردید تا آنجاکه مقاومت فشاری،خمشی،سایشی وضربه پذیری نمونه های تثبیت شدهل بین2 تا4 برابرنمونه های معمولی نشان داد.این نسبت درآزمایشهای مقایسۀ مقاومت خیس نمونه ها بادامنۀ اختلاف بیشتری همراه بود وبه مراتب، نتایج جالب توجه تری رابه نمایش گذاشت تا آنجاکه نمونه های تثبیت شده خشت حتی باگذشت یک ماه اززمان نگهداری درظرف محتوی آب،هیچ فرسایشی ازخودنشان ندادند.این نتایج مارابرآن داشت تاپس ازتولید انبوه مصالح استحکام بخشی شده،الگوهای حفاظتی متعددی درنواحی مختلف محوطه به اجراگذاشته شود.این الگوها پس ازگذشت2 سال درشرایط طبیعی منطقه ودرمواجهه با  عوامل فرسایش محیطی،ویژگیهای ممتازخودرابه شکل رضایت بخشی نشان دادند.

اکنون میتوان نتیجه گیری کرد وباصراحت اذعان داشت که درزمینۀ حفاظت ومرمت میراث خشتی،ناگزیریم جداازتجربه های ارزندۀ سنتی،نوآوریهای علمی وبرخورداراز ارزشهای کاربردی را نیزدخالت دهیم درغیر این صورت نمیتوان ضمانتی برای ماندگاری ودوام تدابیر حفاظتی قائل شد.        

کارگاههای مرمت فعال در پژوهشکده حفاظت ومرمت آثارتاریخی- فرهنگی :

1.کارگاه مرمت پارس شیراز:

معرفي:

سنگ ‌بناي اين كارگاه در اواخر سال 1377 با اختصاص ساختماني فرسوده به آن نهاده شد. در گام اول تعميرات و تغييرات لازم جهت كارگاه در بنا ايجاد و به صورت همزمان و موازي آن اقدامات لازم جهت تهيه تجهيزات و ابزارآلات و مواد و مصالح مورد نياز انجام شد. همچنين ارتباط با پژوهشكده حفاظت و مرمت برقرار شد و طي مذاكراتي با جناب آقاي دكتر وطن دوست، ايشان ضمن ارائه طريق، قول همه‌گونه مساعدت از قبيل مشاوره و ارتباط دائمي و كمك‌هاي فني و اطلاعاتي را به اين كارگاه دادند كه خوشبختانه تاكنون پژوهشكده محترم با اين كارگاه همكاري صميمانه‌اي داشته است.

فعاليت اين كارگاه تا نيمه سال1380 با توجه به مسائل مختلف از قبيل كمبود تجهيزات و مواد و مصالح، در ارتباط با فعاليت‌هاي حفاظتي و بهبود شرايط نگهداري آثار در سالن نمايش و مخزن موزه بوده است، علاوه بر آن چند طرح مرمت هم انجام شد. در نيمه سال 1380 با فروكشيدن يك حلقه چاه در كارگاه و متعاقب آن نياز به اجراي بعضي ديگر از تعميرات كارگاه به طور موقت تعطيل شد. اما كارگاه دست از كار نكشيده و كار را به صورت آموزش اصول اوليه به بعضي از همكاران ادامه داد. اما همكاري با طرح‌هاي اجرايي خارج از موزه و ساير كارگاه‌ها ادامه پيدا كرد، تا اين كه با وقوع سرقت، موزه به كلي تعطيل شد. با اين حال كارگاه به كار خود ادامه داده و موجوديت خود را حفظ كرد. با شروع تصدي رياست سازمان به وسيله آقاي قائديان و انجام اقداماتي جهت بازگشايي موزه، راه‌اندازي مجدد كارگاه مورد استقبال قرار گرفته و با مساعدت فراوان معاونين محترم استان اعتبار مورد نياز تهيه و تعميرات و تغييرات لازم در كارگاه انجام شد و در كنار آن نسبت به تقويت و رفع كمبود در بخش قدم‌هاي مثبتي برداشته شد و در برنامه‌هاي آتي راه‌اندازي آزمايشگاه هم در نظر گرفته‌شده است. 

• فعاليت‌هاي انجام شده:

1.برقراري اصول صحيح در برخورد با اشياء در سالن نمايش، زمان حمل و نقل و در زمان مناسب رسيدگي دوره‌اي.

2.اجراي عمليات حفاظتي بر روي تعدادي از سكه‌هاي موزه و تهيه وسايل مناسب جهت نگهداري آنها.

3.اجراي طرح حفاظتي بر روي تعدادي از تابلوهاي نقاشي و قباله‌جات.

4.همكاري، مشاوره و نظارت بر روي طرحهاي مرمتي (خانه زينت الملك، نارنجستان قوام، تعميرات چوبي خانه منطقي نژاد و تعميرات و بازسازي ارسي هاي باغ جهان نما)

5.در حال حاضر هم كارگاه در حال انجام مرمت 26 قطعه سفالينه و يك تابلو نقاشي است.

• طرح‌ها و فعاليت‌هاي در دست اجرا:

1.اجراي طرح تهيه شناسنامه مرمتي جهت كليه آثار.

2.بررسي وضعيت نگهداري سكه‌هاي موجود در موزه و بهبود شرايط نگهداري آنها.

3.بررسي و مطالعه شرايط مخزن موزه جهت ارتقاء آن.

4.برنامه‌ريزي جهت اجراي طرح بررسي نور و رطوبت در سالن نمايش و مخزن موزه.

5.اجراي مرمت‌هاي اضطراري.

تماس با ما:  

• سال تاسيس: 1377

• نشاني: شيراز، فلكه شهرداري موزه پاس.

• تلفن: 2224151-0711

• مسئول كارگاه:

كمال جهانشاهي فرد، كارشناس مرمت آثار تاريخي.

پست الكترونيكي:‌kj360@yahoo.com

2.کارگاه و آزمایشگاه حفاظت و مرمت قلعه فلک الافلاک:

معرفی:

آزمايشگاه حفاظت و مرمت قلعه فلك الافلاك که اميد است به زودي به يكي از مجهزترين آزمايشگاه‌هاي مرمت در سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري كشور تبديل شود با برنامه‌ريزي و تلاش كارشناسان استان و اتكا به اعتبارات استاني طي چهار سال گذشته تجهيز شده‌است. ليکن از آنجائي كه آزمايشگاه مذکور هنوز با وضعيت ايده‌آل خود فاصله زيادي دارد اين تجهيز در سالهاي بعد نيز ادامه خواهد داشت. بي‌شك وجود گنجينه قلعه فلك الافلاك و اشياء اين گنجينه و تنوع آثار آن مهمترين انگيزه براي مجريان اين طرح بوده‌است.

هزاران شيء مفرغي منحصر به فرد لرستان و صدها شي نقره‌اي مجموعه كلماكره و آثار نفيس سنگي، سفالي ،چرمي، شيشه‌اي، كاغذي وچوبي بخشي از اين گنجينه ارزشمند را به خود اختصاص داده‌است. اگر به اين مجموعه هزاران قطعه شيء مربوطه به گنجينه مردم‌شناسي را نيز اضافه كنيم ضرورت تجهيز اين آزمايشگاه بيش از پيش جلوه‌گر خواهد شد . با توجه به شرايط و اهداف فوق طرح تجهيز آزمايشگاه و كارگاه حفاظت و مرمت قلعه فلك الافلاك در سال 1370 مطرح و براي اجرايي بهتر ،پروژه فاز‌بندي شد كه تاكنون سه مرحله از آن به انجام رسيده‌است. با توجه به كثرت آثار فلزي باستاني در منطقه، اين آزمايشگاه با هدف پوشش تخصصي منطقه غرب تحت عنوان آزمايشگاه حفاظت و مرمت فلز غرب كشور اعتبار يافت.      

اهداف و سياست‌ها:

1.انجام مطالعات بنيادين در خصوص حفاظت و مرمت اشياء تاريخي

2.اجراي پروژه‌هاي مرمت فلز، سفال، سنگ، شيشه، چرم،چوب و كاغذ.

3.همكاري با موسسات علمي و پژوهشي داخل و خارج (سازمان زمين‌شناسي كشور، انرژي اتمي تهران، انرژي اتمي اصفهان، دانشگاه لرستان، بيمارستان توحيد و… ) جهت اجراي پروژه‌هاي تحقيقاتي و اجرايي مرتبط.

4.ارائه دستاوردهاي ناشي از اقدامات صورت گرفته در اين آزمايشگاه در قالب سخنراني و ارايه مقاله، نمايشگاه انتشارات، پوستر و ...

5.همراهي هيئت‌هاي كاوش داخلي و خارجي مستقر در استان و ساير استانها و ارائه خدمات مشاوراي جهت اجراي امور حفاظت و مرمت حين كاوش‌هاي باستان‌شناسي

6.برقراري ارتباط با مراكز معتبردنيا.

7.آموزش نيروي انساني (بخصوص همكاران استان‌هاي همجوار).

8.حضور فعال در همايش‌هاو دوره‌هاي آموزشي داخلي و خارجي.

فعاليت‌هاي انجام شده:

•1.مطالعه و مرمت يک ظرف شيشه‌اي منسوب به دوره ساساني.

•2. حفاظت و مرمت سفال تپه ماسور لرستان.

•3.طرح حفاظت و مرمت اشياء مفرغي گنجينه موزه قلعه فلک الافلاک.

•4. حفاظت و تثبيت بدنه آجري فضاي داخلي گنجينه و موزه قلعه فلک الافلاک.

•5.طرح حفاظت و مرمت مفرغ‌هاي گنجينه و موزه قلعه فلک الافلاک.

•6.حفاظت و مرمت دوشي مفرغي لرستان.

•7.بررسي فني و آسيب‌شناسي اشياء نقره‌اي منسوب به غار کلماکره.

•8.بررسي راه‌هاي علمي حفاظت و مرمت نگاتيو‌ها.

•9. ساماندهي آلبوم خانه سلطنتي کاخ گلستان.

• مقالات ارائه شده:

1.نگاهي به حفاظت ومرمت عکس ونگاتيو، دومين همايش مرمت – سال1376 – 9 صفحه.

2.تعيين اصالت اشياء نقره‌اي منسوب به غار کلماکره لرستان همايش مرمت – 1382-10 صفحه.

3.بررسي فني آسيب‌شناسي اشياء نقره‌اي ( منسوب به غار کلماکره لرستان ) هشتمين کنگره مهندسين متالوژي ايران – سال 1383 – 10صفحه.

• مقالات ترجمه‌شده:

1.مقالات مربوطه به کلماکره (16 مقاله).

2.مقدمه‌اي بر فن‌شناسي آثار فلزي – با تکيه بر شواهد ريز ساختاري.

3.مقدمه‌اي بر تفکيک و تشخيص محصولات خوردگي اشياء فلزي تاريخي با توجه به شواهد ريز ساختاري.

4.عوامل تخريب آثار سنگي در موزه.

5.مکانيزم خوردگي برنز.

6.مکانيزم‌هاي خوردگي فلزات – ترجمه از کتاب Material science.

طرح‌هاي در دست اجرا:

•1.طرح آسيب‌شناسي و مرمت درب چوبي قلعه فلک الافلاک.

•2.طرح ساماندهي گنجينه موزه قلعه فلک الافلاک.

•3.طرح تجهيز آزمايشگاه حفاظت و مرمت قلعه فلک الافلاک.

•4. طرح و اجراي مرمت چرمينه‌هاي گنجينه قلعه فلک الافلاک.

•5.طرح و اجراي ضد‌عفوني آثار گنجينه مردم‌شناسي.

• سال تاسيس: 1370

• كارشناسان ثابت:

1.منصوره نظارتي زاده، كارشناس ارشد حفاظت و مرمت- معاونت فني اداره كل- سرپرست آزمايشگاه.

2.مسعود دارابي، كارشناس ارشد حفاظت و مرمت اشياء تاريخي – مسئول اجراي آزمايش‌ها.

• كارشناسان پاره ‌وقت:

1.اميد عود باشي، كارشناس ارشد حفاظت و مرمت.

2.بهنود سياهپوش، كارشناس ارشد حفاظت و مرمت.

3.احمد پرويز، كارشناس ارشد باستان شناسي.

4.خانم موگويي، کارشناس ارشد حفاظت ومرمت.

3.کارگاه مرمت اشیاء باستانی سنندج:

معرفي:

كارگاه مرمت آثار ميراث فرهنگي استان كردستان واقع در عمارت آصف (خانه كرد) در بخش اندروني زيرزمين واقع است و شامل دو اطاق و يك راهرو است. در اين كارگاه حدود 2 سال است كه بازسازي و مرمت اشياء باستاني با كمترين امكانات و تجهيزات انجام مي‌شود. اشياء مرمت شده، بلافاصله به خزانه موزه سنندج تحويل داده مي‌شود. قسمت عمده كارگاه اختصاص به كارگاه مولاژ و موم‌سازي قرار دارد و انتظار مي رود نسبت به توسعه كارگاه فوق در استان كردستان اقدامات لازم توسط مسئولين محترم صورت گيرد.

توجهات اساسي به راه‌اندازي يكپارچه كارگاه مرمت اشياء كه به طور مستقل شامل كارگاه و آزمايشگاه مجهز باشد از نيازهاي اساسي است و در آينده با جذب كارشناسان توانمند مي‌توان به بهره‌برداري بيشتري در زمينه مرمت آثار تاريخي پرداخت.   

• فعاليت‌هاي انجام شده:

1.اقدامات مرمتي برروي اشياء و تزئينات وابسته به معماري شامل تهيه طرح بازسازي، عكس برداري و گزارش مختصر.

2.مرمت و بازسازي اشياء موزه‌اي و تزئينات وابسته به معماري.   

• طرح‌ها و فعاليت‌هاي در دست اجرا:

مرمت و بازسازي اشياء مختلف شامل كاشي‌كاري، گچبري و ديگر تزيينات وابسته به معماري، حجم زياد فلزات، سفال و‌ نقاشي‌هاي موجود در خزانه موزه.

تماس با ما:  

• سال تاسيس: 1382

• نشاني: سنندج، خيابان امام خميني، كوچه حبيبي ‌ميراث فرهنگي و گردشگري استان كردستان.

• تلفن: 2264440-2255440

• فكس: 2253705

• همكاران:

1.اسعد بهرامي، كارشناس مرمت - دانشگاه هنر تهران - پرديس اصفهان.

2.لاله عربشاهي، كاردان مرمت - مركز آموزش عالي ميراث فرهنگي تهران.

4.کارگاه مرمت باغ شاهزاده ماهان کرمان:

معرفي:

باغ شاهزاده ماهان اواخر قاجار كه داراي دو عمارت مي‌باشد:

1- عمارت سردر

2- كوشك وسط باغ

كه عمارت سردر، در زمان احداث بقعه مقام باقي مانده است. 

• فعاليت‌هاي انجام شده:

كليه عمارت سردر مهاركشي، پي بندي، بدنه‌سازي و رجنام عمارت سردر كه چوبي بوده و به مرور زمان فرسوده و ريخته‌شده است مجددا بازسازي و رنگ‌‌آميزي شده است. 

• طرح‌ها و فعاليت‌هاي در دست اجرا:

سيستم برق‌رساني و نورپردازي باغ.

تعمير فواره‌ها و حوض‌هاي باغ شاهزاده.

مرمت حصار باغ و مرمت قسمتي از مقرنس‌هاي راهروهاي عمارت باغ شاهزاده. 

تماس با ما:  

• سال تاسيس: 1383

• نشاني: كرمان، بلوار جمهوري اسلامي ‌ نبش سه راه هوانيروز.‌

• تلفن: 2816504-0381

• فكس: 2816502-0381

• مسئول كارگاه:

علي بني‌اسدي، كاردان حفاظت و مرمت آثار تاريخي.

• همكاران:

استاد طبيعت شمس‌الديني.

5.کارگاه حفاظت و مرمت آثار تاریخی کرمان:

معرفي:

كارگاه حفاظت و مرمت اشياء تاريخي ميراث فرهنگي استان كرمان فعاليت خود را با كار بر روي اشياء سفالي،‌ سنگي، شيشه‌اي و فلزي از سال 69 در اين سازمان شروع كرده است. هم اكنون به طور متوسط در طول هرماه حدود 3 شيئي از انواع مختلف توسط هر مرمت‌گر در اين كارگاه مرمت مي‌شود. به علت كمبود امكانات،‌ نيرو و محل مناسب اين بخش هنوز موفق به راه‌اندازي كارگاه‌هاي ديگر از جمله مرمت كاغذ، پارچه و تابلوهاي نقاشي نشده است. هرچند درصورت نياز فوري با حداقل امكانات اين فعاليت‌ها در اين بخش صورت گرفته است. قابل ذكر است كه اشياء كه نياز به مرمتي ضروري دارند در اين استان زياد هستند.در كنار مرمت فعاليت‌هاي ديگري كه توسط اين بخش انجام شده و يا مي‌شود در زير ذكر مي‌گردد:

 -1. مرمت در محل حفاري‌هاي باستان‌شناسي (شهر جيرفت)

 -2. آموزش و راهنمايي دانشجويان و كارآموزان مرمت،‌ مراجعه كننده به اين بخش براي كار و گذراندن دوره كارورزي.

 -3. به‌نمايش گذاشتن كار مرمت بر روي اشياء توسط عكس و توضيح و انجام مرمت سفال در موزه‌هاي سيار تشكيل شده در سطح شهر.

 -4.برپايي نمايشگاه مرمت همراه با عكس از مراحل مختلف كار و رسم فني اشياء درهفته ميراث فرهنگي.

 - مرمت حدود 15 تابلو از چهره شهدا (رنگ و روغن) مربوط به موزه جنگ.

• فعاليت‌هاي انجام شده:

 -1. پيگيري و خريد مواد ولوازم مورد نياز براي شناسايي فلز و خوردگي‌هاي حاصل از آن به روش شيمي‌تر كه فعاليت در اين بخش به تازگي شروع شده است.

 -2. مرمت نقاشي‌هاي سردر آب‌انبار گنجعليخان مربوط به دوره صفويه كه در سال 75-74 به مدت 9 ماه انجام شد.

 -3. مرمت نقاشي‌هاي سر در حمام گنجعليخان مربوط به دوره صفويه.

 -4.طرح‌برداري و نمونه‌برداري از نقاشي‌ها و تزيينات سردر كاروانسراي گنجعليخان.

 -5.تهيه بروشور براي معرفي كار مرمت و كارگاه.

• طرح‌ها و فعاليت‌هاي در دست اجرا:

 - 1.مرمت درهاي خاتم -‌ معرق آستانه شاه نعمت الله ولي ماهان (10 در بزرگ دولنگه) كه مراحل اوليه كار و نامه‌نگاري‌ها انجام شده و بزودي كار مرمت آنها شروع مي‌شود.

 - 2.برپايي كارگاه مرمت و تزئينات بنا در كاروانسراي گنجعليخان و يا چهارسوق بازار مسگري.

 - 3.مرمت اشياء.

تماس با ما:

• سال تاسيس: 1369

• نشاني: كرمان، بلوار جمهوري اسلامي ‌ نبش سه راه هوانيروز.‌

• تلفن: 2816504-0381

• فكس: 2816502-0381

• مسئول كارگاه:

صديقه جعفرزاده، كاردان حفاظت و مرمت آثار تاريخي.

• همكاران:

1.مژده محمدعلي بيگي، كاردان حفاظت و مرمت آثار تاريخي.

2.زهرا سلطان‌زاده،‌ كارشناس شيمي كاربردي.

6.کارگاه مرمت مقبره ی شیخ عبدالسلام:

معرفي:

مقبره شيخ عبدالسلام متعلق به قرن هشتم هـ . ق بنا به استناد نوشته روي قبر.

قبر كلا از گچ ساخته‌شده و روي آن داراي آيات قرآن و نقاشي مي‌باشد كه به صورت برجسته كارشده است.

• فعاليت‌هاي انجام شده:

 - مرمت و تعمير ديوارهاي صحن شيخ عبدالسلام به صورت طاقبندي و اندود سيم كاه‌گل و مرمت سقف داخلي گنبد به صورت اوليه در حال انجام است.

• طرح‌ها و فعاليت‌هاي در دست اجرا:

 1- محوطه‌سازي.

 2- مرمت پوشش خارجي گنبد توسط كاشي و آجر.

 3- اجراي طرح تاسيسات.

 4- مرمت سردرب ورودي.

تماس با ما:  

• سال تاسيس: 1384

• نشاني: كرمان، بلوار جمهوري اسلامي ‌ نبش سه راه هوانيروز‌.

• تلفن: 2816504-0381

• فكس: 2816502-0381

• مسئول كارگاه:

علي بني اسدي، كاردان مرمت آثار تاريخي.

• همكاران:

1.محمود اميرماهاني.

2.محمد اميرماهاني.

3.فتح‌الله شيخ علي بابايي.

7.مرکز مطالعات باستان شناسی جنوب شرق(جییرفت):

معرفي:

كارگاه مرمت اشياء و آثار تاريخي - فرهنگي واقع در مركز مطالعات باستان‌شناسي جيرفت از سال 1381 فعاليت خود را همزمان با كاوشهاي باستان‌شناسي حوزه فرهنگي هليل رود آغاز كرده است. ابتدا اين فعاليت‌ها به صورت فصلي و همزمان با كاوش‌ها بود ليكن از مهرماه سال 83 با راه‌اندازي كارگاه دائمي حفاظت و مرمت اشياء تاريخي - فرهنگي اين بخش به مرمت و حفاظت اشياء و آثار حاصل كاوش‌هاي علمي باستان‌شناسي پرداخته و به فعاليت خود ادامه مي‌دهد.

• فعاليت‌هاي انجام شده:

 -1. تجهيز كارگاه محدود به ابزار اوليه مرمت است كه اميدواريم با تامين اعتبار لازم اين كارگاه مجهز به ابزار كار لازم شود.

 -2. مرمت اشياء بدست آمده از نخستين فصل كاوش كنار صندل.

 -3. مرمت اشياء بدست آمده از دومين فصل كاوش كنار صندل.

 -4.مرمت اشياء بدست آمده از سومين فصل كاوش كنار صندل در دست اقدام.

 -5. مرمت آثار بدست آمده از حفاري‌هاي غيرمجاز در منطقه.

• طرح‌ها و فعاليت‌هاي در دست اجرا:

 - 1.مرمت اشياء بدست آمده از كاوش‌هاي علمي باستان‌شناسي حوزه جيرفت.

 -2.مرمت اشياء و آثار بدست آمده از حفريات غيرمجاز و اشياء اهدايي توسط مردم به پايگاه.

تماس با ما:  

• سال تاسيس: 1381

• مسئول كارگاه:

1.نادر عليدادي سليماني، ليسانس باستان شناسي.

پست الكترونيكي:

• همكاران:

منيژه هاديان، فوق ليسانس مرمت آثار تاريخي.

فتانه مجدكمائي، كاردان مرمت آثار تاريخي.

مهري زاداللهي، ليسانس شيمي.

پست الكترونيكي:mailto:m.hadian@rcccr.org

8.کارگاه مرمت مسجد جامع کرمان:

معرفي:

قدمت تاريخي اين بنا دوره سلجوقي مي‌باشد وداراي تزئينات كاشي معرق و گچبري و ايوان ضلع غربي كه داراي گره‌هاي آجري و خط كوفي بنايي مي‌باشد.

• فعاليت‌هاي انجام شده:

 - 1.مرمت و بازسازي شبستان غربي به صورت اوليه.

 -2. مرمت و بازسازي پشت بام‌هاي مسجد و نماي بيروني سمت خيابان امام تعمير و بازسازي كلي شده است.

• طرح‌ها و فعاليت‌هاي در دست اجرا:

 - 1.تعمير و بازسازي ورودي شرقي مسجد.

 - 2.پي‌بندي و نماكاري شبستان امام حسن داخل مسجد.

تماس با ما:  

• سال تاسيس: 1375

• نشاني: كرمان، بلوار جمهوري اسلامي نبش سه راه هوانيروز

• تلفن: 2816504-0381

• فكس: 2816502-0381

• مسئول كارگاه:

1.روحي بني‌اسدي، كاردان حفاظت و مرمت آثار تاريخي.

2.پست الكترونيكي:

• همكاران:

1.استاد مهدي ايرانمنش.

2.استاد محمود كارآموزيان.

3.استاد مريد اميري.

9.کارگاه و آزمایشگاه مرمت سفال و بافته ی خراسان:

معرفي:

آزمايشگاه و كارگاه مرمت آثار تاريخي خراسان در سال 1376 در محل اداره كل ميراث فرهنگي خراسان افتتاح شد. سپس در سال 1383 به 3 بخش تخصصي مرمت سفال و بافته، مرمت فلز و نقاشي، مرمت اسناد و نسخ خطي و در زير مجموعه حفظ و احياء تفكيك شد.

در بخش سفال در زمينه‌هاي مرمت آثار سفالي، شيشه‌اي و سنگي كار شده است و در بخش بافته تاكنون به بررسي وضعيت آسيب‌ها و شرايط نگهداري و ارائه راهكارهاي حفاظتي اشياء موجود در موزه و گنجينه نادري و مخزن خراسان پرداخته شده است. مرمت چند قطعه پارچه مكشوفه از حفاري‌هاي باستان‌شناسي از ديگر كارهاي انجام شده در اين كارگاه بوده است.   

• فعاليت‌هاي انجام شده:

1.خريداري برخي از مواد مصرفي و تجهيزات اوليه بخش بافته و سفال (با توجه به محدود بودن اعتبارات)

2.انجام مرمت برخي از اشياء تاريخي در قالب قرارداد خاص.

3.مرمت اشياء تاريخي مخزن و حفاري‌ها ( با توجه به امكانات موجود).  

• طرح‌ها و فعاليت‌هاي در دست اجرا:

بررسي حفاظتي، آسيب‌شناسي و اولويت‌بندي مرمتي اشياء تاريخي موجود در گنجينه‌ها و مخازن استان خراسان رضوي.

تماس با ما:  

• سال تاسيس: 1384

• نشاني: مشهد، خيابان صاحب الزمان، نبش مولوي شمالي شماره 51/3.

• تلفن: 7264640-7263310-0511

• فكس:7258553-0511

• مسئول كارگاه:

روشنك رسولي، كاردان مرمت آثار تاريخي.

10.کارگاه و آزمایشگاه حفاظت و مرمت موزه ی شاه عباسی:

معرفي:

قسمت عمده‌اي از وظيفه حفظ و نگهداري مجموعه آثار موزه به عهده بخش حفاظت و مرمت است و اين واحد کارهاي فراواني را به شرحي که در پي خواهد آمد در اين زمينه انجام مي‌دهد

اجراي پژوهش‌هاي علمي و بنيادين:

1.»انجام فعاليت‌هاي آزمايشگاهي در زمينه شناخت مواد، ساختار و فن آوري به کار برده شده در جنسيت‌هاي متنوع آثار به شرح زير :

1- روشهاي شيميايي تر و خشک: انجام تست‌هاي نقطه‌اي (Spot test)درجهت شناسايي نمونه‌هاي کم و انجام روشهاي شيميايي‌تر (Wet Chemical Analysis) در جهت شناسايي مواد و ترکيبات موجود در آثار  

  2- روش‌هاي تجزيه دستگاهي: به اين منظور با سازمان‌هاي تحقيقاتي مختلف مانند:پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاريخي- فرهنگي، سازمان انرژي اتمي ايران، سازمان مواد و انرژي و پژوهشگاه صنعت نفت، همکاري‌هاي لازم بعمل آورده مي‌شود 

 2.» انجام پژوهش‌هاي علمي در جهت به روز نگه‌داشتن اطلاعات در زمينه شناخت انواع روش‌هاي مرمتي، مواد و اعمال شيوه‌هاي صحيح

3.» ارائه تجارب علمي و نتايج بررسي‌هاي حفاظتي و مرمتي در قالب مقاله و گزارش

4.» شرکت فعال در همايش‌هاي تخصصي با ارائه مقاله

5.» حضور در نمايشگاه‌هاي تخصصي و آشنايي و جمع‌آوري اطلاعات جديد در زمينه‌هاي مختلف و مورد نياز

 6.» همکاري با طرح‌هاي دانشجويي و پژوهش‌هاي بنيادين با ديگر سازمانهاي تحقيقاتي

 7.» راهنمايي و آموزش كارآموزان حفاظت و مرمت آثار در زمينه‌هاي آسيب شناسي، انتخاب روش و مواد مرمتي

• ضدعفوني آثار:

 8.» ضدعفوني آثار کاغذي با توجه به شرايط و وضعيت استحکامي اثر

 9.» همکاري با مراکز ديگر سازمان ميراث فرهنگي در جهت ضدعفوني آثار

• ارائه روش‌هاي مناسب حفاظت از آثار به نمايش گذاشته شده در تالارها:

 1.» پيش‌بيني و اتخاذ تدابير لازم در جهت اجراي طرحهاي حفاظت پيشگيرانه

 2.» بازديد مستمر از اشياء و آثار موجود در تالارها شامل آسيب شناسي، تهيه شناسنامه و مستند نگاري تخصصي در اين زمينه 

 3.» بررسي خطرات آلودگي محيط داخلي موزه ، مطالعه مواد مورد استفاده در ساختمان و داخل ويترين‌ها، مطالعه رنگها و مواد ساختماني مورد استفاده در تالارها

 4.» بررسي ميزان نور مورد نياز در فضاي تالارهاي موزه، نورهاي مصنوعي و طبيعي و کنترل آنها

 5.» پيشنهاد و نظارت بر نصب لايه هاي مقاوم ساز شيشه در مقابل اشعه فرا بنفش و انفجار برروي پنجره هاي تالارهاي نگارگري و خوشنويسي

 6.» مطالعه انواع روشها و شرايط مطلوب به نمايش گذاشتن آثارخط و نقاشي شامل تعويض تمامي قابها و پاسپارتوها و تجديد آنها مطابق با استانداردهاي جهاني

 7.» ايجاد محيط نمايشي مناسب براي اشياء موزه با درنظرگرفتن ميزان رطوبت ودما، نظارت بر عملکرد دستگاه هاي تهويه مطبوع با رسم نمودارهاي مورد نياز

8.» مطالعه خطرات آلودگي در محيط خارج موزه با در نظر داشتن آلودگي هوا به علت موقعيت مکاني موزه 

9.» بررسي انواع دستگاه هاي جاذب آلودگي محيط جهت استفاده در تالارهاي موزه

10.» نظارت برسم‌پاشي موزه، هر 6 ماه يک بار

• همکاري در امور سامان‌دهي مخزن موزه در زمينه حفاظت پيشگيرانه در مورد مجموعه مخزن موزه با در نظر داشتن سه اصل پژوهش، برنامه ريزي و نظارت، انجام اقداماتي به شرح زير را در بر گرفته است:

 1.» بازديد مستمر از اشياء و آثار موجود در مخزن به منظور پيشگيري از بروز هرگونه تخريب و آسيب به آنها

 2.» تعيين اولويت هاي حفاظتي و مرمتي همراه با آسيب شناسي و مستندنگاري تخصصي در اين زمينه.

  1- آسيب شناسي آثار فلزي

  2- آسيب شناسي نسخ خطي شاهنامه و قرآن

 3.» تهيه دستور‌العمل‌ها و ارائه روشهاي مناسب انبارکردن، بسته بندي و حفاظت از آثار

 4.» همکاري در طراحي پايه هاي متحرک و قابهاي مخصوص جهت حمل و نقل و نگهداري آثار

 5.» نگهداري و حفاظت از آثار در برابر آسيب‌هاي محيط داخل مخزن، بررسي مواد مورد استفاده در قفسه‌ها، کمدها ، بسته‌بندي‌هاي آثار

 6.» پيشنهاد و نظارت بر نصب صافيهاي جاذب آلودگي در مسير ورود هواي مخزن موزه

 7.» کنترل مستمر رطوبت و درجه حرارت در مخزن

 8.» ضدعفوني به منظور دفع آفات مخزن

• همکاري با بخش موزه‌داري و حمايت از فعاليتهاي اين بخش:

 1.» تهيه دستورالعمل‌هاي لازم جهت نگهداري، حمل و نقل، بسته بندي و به نمايش گذاشتن آثار

 2.» اعمال دستورالعمل‌هاي مناسب و لازم به مراکزي که درخواست امانت و انتقال آثار از موزه را مي‌نمايند

 3.» بررسي نحوه و ميزان عکسبرداري از آثار موزه، تهيه دستورالعمل در جهت جلوگيري از عکسبرداري‌هاي نامناسب و مکرر از آثار موزه

• همکاري با ديگرمراکز، سازمانها و بخش خصوصي:

 1.» آسيب شناسي و ارائه طرح مرمتي نسخه انوارسهيلي متعلق به کاخ موزه گلستان

 2.» همکاري با بخش خصوصي جهت صحافي نسخه شاهنامه داوري

 3.» تبادل اطلاعات با مراکز معتبر نظير سازمان اسناد ملي ايران و بخش مرمت نسخ خطي کتابخانه مرکزي دانشگاه تهران در زمينه کاربرد ابزار، تجهيزات، مواد تخصصي و اعمال روشهاي جديد درمان و مرمت آثار

• نظارت بر تهيه توليدات فرهنگي:

 1.» انتخاب آثار بر اساس وضعيت استحکامي آنها

 2.» بررسي نوع ماده و نظارت بر روش قالب‌گيري با در نظر گرفتن وضعيت استحکامي آثار

فعاليت‌هاي انجام شده

کارگاه مرمت موزه، تحقيقات و مطالعات گسترده‌اي در زمينه ترکيبات و ساختار آثار موزه‌اي انجام داده است كه به شرح زير است:

1.شناسايي و مطالعه فني آثار فلزي به دست آمده از منطقه بوکان:

مجري طرح: ليلا سوداگر-کارشناس ارشد مرمت آثار تاريخي- فرهنگي

تاريخ انجام طرح: 75-74

ارزيابي روند توليد اشياء فلزي از لحظه‌اي که فلز از سنگ معدن جدا گرديده، تا زماني که ساخته شده و شکل گرفته است و همچنين هنر مردماني که در طي اين مراحل کارکرده اند، قابل توجه و ارزيابي است. به اين منظور، شناسايي فنون فلزکاري تپه قلايچي واقع در منطقه بوکان مورد بررسي و پژوهش قرار گرفته است. در اين راستا، تکنيک ساخت 14 قلم از اشياء آهني و مفرغي اين منطقه به همراه مطالعه وضعيت خوردگي، نحوه پيشرفت آن و نيز بررسي صنعت فلزکاري در منطقه شمال غرب ايرانو موقعيت منابع آهن و مس در اطراف منطقه بوکان، با انجام مطالعات ميکروسکوپي و آزمايشگاهي مورد تحقيق و بررسي قرار گرفت.

طبق آناليزهاي انجام شده محتواي قلع در اشياء مفرغي بين 90/0 تا 52/15% متغير است. اين اشياء در اکثر موارد تک فازي بوده و توسط عمليات ريخته گري ، چکش کاري و باز پخت ساخته شده‌اند.

مطالعه و بررسي آثار آهني اين منطقه نيز نشانگر اين نکته است که اين مجموعه از فولاد کم کربن که به طور ناهمگن کربوريزه گرديده، ساخته شده‌اند.

2.بررسي علل تشکيل مس فلزي در محصولات خوردگي آثار موزه رضا عباسي:

مجري طرح: پرستو نعيمي طرئي ،كارشناس شيمي،کارشناس ارشد مرمت آثار

تاريخ انجام طرح: 83-82

کوپريت از مهمترين محصولات خوردگي و يک اکسيد ناقص است و به عنوان لايه‌اي براي عبور يون‌ها خوردگي را تسهيل مي‌کند. در بعضي شرايط بين لايه‌هاي کوپريت مس فلزي مشاهده مي‌شود که مي‌تواند ناشي از محيط احياء در اطراف شيء باشد و يا زماني ايجاد شود که محصولات خوردگي حل شده و دوباره رسوب کنند از آنجايي که بررسي و مطالعه بر روي محصولات خوردگي به ما در شناخت اثر و نوع خوردگي و نهايتاً انتخاب يک روش حفاظتي مناسب کمک مي‌کند لذا بعد از مطالعات آزمايشگاهي بر روي تعدادي از آلياژهاي مس موجود در موزه و تشخيص مس فلزي در محصولات خوردگي آنها دلايل تشكيل مس با انجام مطالعات ميکروسکوپي مورد بررسي قرار گرفت و نتايجي مبني بر خوردگي انتخابي همراه با وجود شرايط احيا ونيز تأثير مواد شيميايي به دست آمد. با توجه به اينکه برخي مواد شيميايي باعث رسوب مس بر سطح آلياژهاي مس مي‌شوند، بررسي در خصوص انتخاب روش و مواد شيميايي مناسب به عنوان حفاظت پيشگرانه از اثر ضروري است.

3.مطالعه فني(آسيب‌شناسي و فن‌شناسي) کلاه خود مفرغي ايلامي:

مجري طرح:پرستو نعيمي طرئي،كارشناس شيمي،کارشناس ارشد مرمت آثار

تاريخ انجام طرح: 1382

انجام مطالعات آسيب شناسي بر روي اشياء فلزي و بررسي مکانيزم تخريب آنها، نقش عمده‌اي در حفظ و نگهداري اين گونه آثار دارد. چنين بررسي در مورد يک کلاه خود مفرغي متعلق به منطقه ايلام که با شماره ک.ص. 175 در موزه نگهداري مي‌شود، در بخش مرمت موزه بعمل آمد و در زمينه مکانيزم تخريب و علل پيشروي آن مطالعات کاملي صورت گرفت.

اين كلاه خود متعلق به اواخر هزارة دوم و اوايل هزارة اول ق.م و ناحية پيدايش اين كلاه‌خود منطقة سفيد رود گيلان بوده است. در قسمت جلوي آن تزييناتي به صورت سه پيكره مشاهده مي‌شود كه با توجه به مطالعات تطبيقي انجام شده هنر ايلام مياني را نشان مي‌دهد.تزئيناتي به صورت گل‌ميخ نيز در اطراف اين كلاه‌خود ديده مي‌شود.با توجه به نتايج به دست آمده از مطالعات آزمايشگاهي و ميكروسكوپي، بدنة اين اثر از آلياژ مس و قلع (برنز) ساخته شده و پوشيده از محصولات خوردگي پايدار است.آزمايش‌هاي دستگاهي بر روي تركيب اصلي پيكره‌ها، نوعي هيدروكربن طبيعي (Bitumen) را به همراه مقاديري عناصر فلزي نشان مي‌دهد كه با لايه‌اي از آلياژنقره(با مقاديري مس) و در نهايت پوششي از طلا (با مقادير اندكي نقره) پوشانده شده است. خوردگي انتخابي مس در اثر خوردگي گالوانيكي در لاية نقره و نيز تجزيه و تخريب قسمت هيدروكربني باعث آسيب شديد بخصوص در قسمت مياني پيكرة وسط گشته است. مطالعه بر روي گل‌ميخ‌هاي اين كلاه‌خود تركيب آلياژي نقره با مقادير اندكي مس را نشان مي‌دهد كه محصولات خوردگي سبز رنگ بر روي آنها حاصل خوردگي مس مي‌باشد

4.بررسي متالورژيکي مفرغ‌هاي لرستان موزه رضاعباسي:

مجري طرح: ليلا سوداگر،کارشناس ارشد مرمت آثار تاريخي- فرهنگي

تاريخ انجام طرح: 1374

تاکنون در مورد برخي از مجموعه‌هاي پراکنده از اشياء فلزي دوره پيش از تاريخ ايران، از نقطه نظر فني و تاريخي، طبقه‌بندي و شناسايي دقيق انجام گرفته است. آلياژ شناسي و بررسي نحوه ساخت اين گونه اشياء به شناسايي چگونگي سير تحول فني، هنر و صنعت فلزکاري در ايران باستان کمک مي کند. در اين راستا تعدادي از قطعات مجموعه مفرغ‌هاي لرستان موزه رضاعباسي با استفاده از روش‌هاي آزمايشگاهي و ميکروسکوپي تحت تجزيه عنصري و مطالعات ساختاري به منظور شناخت ترکيبات اصلي و روش‌هاي ساخت و نيز بررسي وضعيت و تاثيرات خوردگي قرار گرفتند. ترکيب اصلي اين آثار عمدتاً مس و قلع به همراه فسفر، آنتيموان وارسنيک بوده است واکثراً با استفاده از روش‌هاي ريخته‌گري و چکش‌کاري ساخته شده‌اند. خوردگي در اين اشياء از فازي که در آلياژ داراي خلوص کمتري است شروع شده و نهايتاً در برنزهاي تک‌فازي به طور واضح از مرزدانه‌هاي غني از قلع شروع شده وبه طرف محلول جامد پيشرفت مي‌کند.

5.بررسي وجود آلاينده‌هاي سربي حاصل از ترافيک اطراف موزه رضا عباسي:

بر آلياژ‌هاي مس:

مجري طرح:پرستو نعيمي طرئي ،كارشناس شيمي،کارشناس ارشد مرمت آثار

تاريخ انجام طرح: 83-82

نوع محصولات تشکيل‌شده بر روي آثار فلزي بستگي به شرايط محيط اطراف شيء دارد. در طول زمان نگهداري از آثار در مخازن موزه ها، محصولات خوردگي مختلفي با توجه به شرايط محيطي بر سطح آنها تشکيل مي‌شوند. حضور موزه‌ها در شهرهاي صنعتي و پرترافيک منجر به تشکيل محصولات خاص مي‌گردد. با وجود آلودگي‌هاي سرب در هواي شهرها امکان ايجاد محيط‌هاي کوچک و تشکيل محصولات خوردگي سرب - مس دور از انتظار نيست.

جهت بررسي در خصوص حضور اين آلاينده‌هاي سربي محصولات خوردگي تعداد زيادي از آثارمورد آزمايش و تجزيه دستگاهي قرارگرفت و با توجه به حضور محصولات خوردگي سرب در محصولات خوردگي تعدادي از آثار، مطالعات ميکروسکوپي و ساختاري نيز انجام شد. با توجه به شواهد به دست آمده، سرب موجود در محصولات خوردگي اين اشياء به دليل وجود اين عنصر در ساختار آلياژي اشياء بوده و هيچ نمونه‌اي مبني بر حضور آلاينده‌هاي سربي در فضاي مخزن موزه مشاهده نگرديد

6.بررسي و مطالعه در مورد حضور آلاينده هاي آلي و معدني در فضاي مخزن موزه رضا عباسي:

مجري طرح: پرستو نعيمي طرئي ،كارشناس شيمي،کارشناس ارشد مرمت آثار

تاريخ انجام طرح: 83-82

وجود نقاط سياه رنگ وتيره سولفيد مس بر روي اشياء (آلياژهاي مس) در موزه‌ها به دليل ترکيباتي چون سولفيد هيدروژن،کربونيل سولفيد و گازهاي آلي سولفيدي(دي‌متيل‌سولفيد و دي‌متيل‌دي‌سولفيد ) مي‌باشد. وجود اين گازهاي آلاينده حاصل از آلودگي‌هاي شهري و صنعتي، مواد انتخابي نامناسب براي نمايش آثار(مواد پروتئيني سولفوردار) و يا تجزيه ميکروبيولوژيکي مواد آلي مي‌باشد. علاوه بر ترکيبات معدني غلظت بالاي ترکيبات آلي در فضاي مخزن موزه‌ها براي اشياء خطرآفرين است فقط مقادير بسيار اندک(قسمت در بيليون)اين مواد در مجموعه ها ايجاد خطر نمي‌کند

وجود نمک‌هاي آلي مس در لايه‌هاي خوردگي مي‌تواند نتيجه تغيير و تبديل محصولات خوردگي بر اثر شرايط نامناسب و حضور اسيدهاي آلي، الکل‌ها و آلدئيدها در فضاي نگهداري آثار باشد. جهت بررسي در مورد حضور آلاينده‌هاي آلي و معدني در مخزن، محصولات خوردگي تعداد زيادي از آثار برنزي موزه با استفاده از روش‌هاي دستگاهي و آزمايشگاهي مناسب مورد مطالعه قرار گرفت و با وجود شواهد و نتايج به دست آمده احتمال حضور آلاينده‌هاي سولفيدي و عدم حضور آلاينده‌هاي آلي درفضاي مخزن موزه روشن شد.

7.بررسي اجمالي از پديده فاكسينگ و نظري تحقيقي در مورد فاكسينگ در كاغذهاي ايراني:

مجري طرح: ليلا سوداگر،کارشناس ارشد مرمت آثار تاريخي- فرهنگي

تاريخ انجام طرح: 1374

فاكسينگ (Foxing) به لكه‌هاي كوچك، گرد و قهوه‌اي رنگي اطلاق مي‌شود كه، به علت نامشخصي روي كاغذهاي جديد و قديمي ظاهر مي‌گردند. علل ظهور اين نقاط در كتب و آثار كاغذي تحت تحقيق و بررسي‌هاي فراواني از سوي محققين قرار گرفته است. به عقيده محققين انواع مختلف فاكسينگ تحت تاثير عوامل بيولوژيكي، شيميايي يا مخلوطي از هر دو با درجات مختلفي ايجاد شده است. مقدار و درجه فاكسينگ به پروسه تخريب و اكسيداسيون ميكرو اورگانيسم‌ها، حضور يا عدم حضور آهن و فلزات ديگر و نيز عواملي مانند جنس كاغذ، رطوبت نسبي، اسيديته و حضور گازها بستگي دارد. همچنين شناخت عوامل بوجود آورنده فاكسينگ و روشهاي كاهش و جلوگيري در آن نيازمند طبقه‌بندي انواع مختلف فاكسينگ است.

در اين تحقيق عواملي كه باعث بروز پديده فاكسينگ مي‌شوند، روشهاي جلوگيري و معالجه آنها مورد مطالعه و بررسي قرار گرفته است و كوشش بعمل آمده نكات برجسته تحقيقات محقيقين در اين زمينه گردآوري شد. در تكميل اين طرح چند نمونه از كاغذهاي ايراني مربوط به قرون 12 و 13 ه.ق. متعلق به موزه رضاعباسي با استفاده از روشهاي ميكروسكوپي و آزمايشگاهي مورد بررسي و مطالعه قرار گرفتند

8.بررسي تخريب رنگدانه‌هاي سبز - آبي مس در نسخ خطي شاهنامه و قرآن‌هاي موزه رضاعباسي:

مجري طرح: پرستو نعيمي طرئي ،كارشناس شيمي،کارشناس ارشد مرمت آثار

تاريخ انجام طرح: 1382

استات‌هاي مس به صورت محصولات خوردگي برروي آثار تاريخي مشاهده مي‌شود. اين مواد در قرون مختلف با روش‌هاي تهيه متفاوت، به عنوان رنگدانه مورد استفاده بوده‌اند. خواص متفاوتي که اين ترکيبات در رنگدانه‌ها از خود بروز مي‌دهند به روش‌هاي تهيه آنها بستگي دارد. معمولاً به همراه استات‌هاي مس ساير ترکيبات مس نيز يافت شده است، که در بسياري از موارد تاثير مخربي برروي کاغذ و پارچه داشته‌اند. محدوده اين تخريب از قهوه‌اي شدن تکيه‌گاه تا تخريب کامل آن است. دليل اين تخريب اتواکسيداسيون سلولز است، که به وسيله يون‌هاي مس کاتاليز مي‌شود. در اين خصوص تعدادي از نسخ شاهنامه و قرآن‌هاي موزه رضاعباسي که داراي تخريب مشابهي هستند، مورد بررسي و مطالعات آزمايشگاهي و ميکروسکوپي قرار گرفته و به مکانيسم تخريب آنها پرداخته شده است

9.حفاظت و مرمت دو نمونه از نسخ قرآني مربوط به قرون 5 و 8 هجري قمري متعلق به موزه رضاعباسي:

مجريان طرح : ليلا سوداگر،کارشناس ارشد مرمت آثار تاريخي- فرهنگي

زهرا باقريان،کارشناس ارشد مرمت و احياء بنا و بافت‌هاي تاريخي

تاريخ انجام طرح: 69-68

نسخ خطي به لحاظ ماهيت مواد بكار رفته در آنها از نقطه نظر آسيب شناسي و مرمتي، بسيار آسيب پذيرند و در زمره حساس‌ترين آثار هنري به شمار مي‌آيند. با توجه به حساسيت اين آثار و تنوع و تعدد آنها در موزه رضاعباسي دو نمونه از نسخ قرآني متعلق به قرون 5 و 8 هجري قمري، مورد حفاظت و مرمت قرار گرفت. در اين راستا علاوه برمطالعه تاريخي و هنري كامل، بررسي دقيق از نظر نوع جنس كاغذ مورد استفاده به همراه مطالعه انواع آسيب‌ها و تخريب‌هاي وارده و نهايتاً ترميم و بازسازي نسخ انجام گرفته است.

10.حفاظت و مرمت دو نمونه از نسخ قرآني مربوط به قرون 5 و 8 هجري قمري متعلق به موزه رضاعباسي:

مجريان طرح : ليلا سوداگر،کارشناس ارشد مرمت آثار تاريخي- فرهنگي

زهرا باقريان،کارشناس ارشد مرمت و احياء بنا و بافت‌هاي تاريخي

تاريخ انجام طرح: 69-68

نسخ خطي به لحاظ ماهيت مواد بكار رفته در آنها از نقطه نظر آسيب شناسي و مرمتي، بسيار آسيب پذيرند و در زمره حساس‌ترين آثار هنري به شمار مي‌آيند. با توجه به حساسيت اين آثار و تنوع و تعدد آنها در موزه رضاعباسي دو نمونه از نسخ قرآني متعلق به قرون 5 و 8 هجري قمري، مورد حفاظت و مرمت قرار گرفت. در اين راستا علاوه برمطالعه تاريخي و هنري كامل، بررسي دقيق از نظر نوع جنس كاغذ مورد استفاده به همراه مطالعه انواع آسيب‌ها و تخريب‌هاي وارده و نهايتاً ترميم و بازسازي نسخ انجام گرفته است

11.حفاظت و مرمت دو نمونه از نسخ قرآني مربوط به قرون 5 و 8 هجري قمري متعلق به موزه رضاعباسي:

مجريان طرح : ليلا سوداگر،کارشناس ارشد مرمت آثار تاريخي- فرهنگي

زهرا باقريان،کارشناس ارشد مرمت و احياء بنا و بافت‌هاي تاريخي

تاريخ انجام طرح: 69-68

نسخ خطي به لحاظ ماهيت مواد بكار رفته در آنها از نقطه نظر آسيب شناسي و مرمتي، بسيار آسيب پذيرند و در زمره حساس‌ترين آثار هنري به شمار مي‌آيند. با توجه به حساسيت اين آثار و تنوع و تعدد آنها در موزه رضاعباسي دو نمونه از نسخ قرآني متعلق به قرون 5 و 8 هجري قمري، مورد حفاظت و مرمت قرار گرفت. در اين راستا علاوه برمطالعه تاريخي و هنري كامل، بررسي دقيق از نظر نوع جنس كاغذ مورد استفاده به همراه مطالعه انواع آسيب‌ها و تخريب‌هاي وارده و نهايتاً ترميم و بازسازي نسخ انجام گرفته است.

طرح‌هاي در دست اجرا

12.حفاظت و مرمت يک قطعه تابلو کاشي هفت رنگ:

مجريان طرح : ليلا سوداگر،کارشناس ارشد مرمت آثار تاريخي- فرهنگي

پرستو نعيمي طرئي،کارشناس ارشد مرمت آثار تاريخي – فرهنگي

سامان‌دهي مخزن موزه، جابه‌جايي تعدادي از قطعات و آثار بزرگ و حجيم، از جمله تعدادي از قطعات تزيينات وابسته به معماري را ايجاب مي‌كرد. تخريب و فرسودگي اين آثار و حفظ سلامت آنها باعث شد، که مرمت اين مجموعه در اولويت کار کارگاه قرار گيرد. مرمت نخستين اثر از اين مجموعه که يک تابلوي کاشي متعلق به دوره قاجار است، در کارگاه مرمت موزه اجرا شد. شيوه مرمتي مورد استفاده در اين اثر با توجه به شناسايي آسيب‌ها و شرايط تابلو کاشي مورد مرمت و نيز با مطالعه و بررسي انواع روش‌هاي تهيه تکيه‌گاه، مرمت و بازسازي تابلوهاي کاشي، اتخاذ شد. در روش انتخابي با استفاده از کامپوزيت‌ها ( رزين هاي اپوکسي و الياف شيشه ) قالبي محکم، سبک، قابل حمل و نقل، بدون خطر مهاجرت نمک‌ها به سطح لعاب و همراه با قابليت ماشين‌کاري براي تابلو کاشي تهيه شد

13.حفاظت و مرمت شمشيرهاي آهني متعلق به تمدن لرستان:

مجريان طرح : ليلا سوداگر،کارشناس ارشد مرمت آثار تاريخي- فرهنگي

پرستو نعيمي طرئي،کارشناس ارشد مرمت آثار تاريخي – فرهنگي

به دنبال آسيب‌شناسي فلزات مخزن و اولويت‌بندي آثار فلزي از نظر نياز به ترميم و مرمت، تعدادي از شمشيرهاي داراي تيغه آهني و دسته‌هاي مفرغي متعلق به تمدن لرستان در راستاي فعاليت‌هاي کارگاه مرمت موزه قرار گرفت. خوردگي فعال به ميزان قابل ملاحظه‌اي در اين اشياء مشاهده مي‌شد. از طرف ديگر، ساخته‌شدن اين اشياء از دو فلز ناهمگون و قرار گرفتن اين دو در تماس با يكديگر و تشكيل پيل الكتريكي، سبب شده فلز نجيب‌تر حفظ شده و در نتيجه تيغه‌هاي آهني شمشيرها دچار خوردگي بسيار شديدي گردند، حال آنکه دسته‌هاي مفرغي آنها نسبتاً سالم و پايدار باقي مانده‌اند.

در اين طرح علاوه بر مطالعات خوردگي و محصولات آنها به بررسي و تحقيق در مورد روش‌هاي استحکام بخشي و نحوه حفاظت و مرمت اين نوع آثار نيز پرداخته خواهد شد.

14.حفاظت پيشگيرانه در موزه جهت مقابله با زلزله:

مجري طرح: ناهيد گلابي ، کارشناس شيمي

در سراسر دنيا هر ساله بلاياي طبيعي چون زلزله، سيل، و ... آسيب‌هاي جبران‌ناپذير مالي و جاني فراواني به دنبال داشته است. ميراث فرهنگي نيز از اين حوادث، صدمات جبران ناپذيري ديده‌است. كه نمونه آن آسيب گسترده ارگ بم در زلزله بم بود. با توجه به زلزله خيز بودن شهر تهران و پيش‌بيني مركز زلزله‌شناسي مبني بر وقوع احتمالي زلزله با بزرگي بيش از 6 ريشتر، در مقام كاركنان موزه، بايستي تدابيري بيانديشيم كه به نحو احسن ارزش‌هاي فرهنگي كشورمان را پاسداري كنيم.

اين طرح شامل دو مرحله است: 

1. » شناخت مشكلات بالقوه در موزه كه در صورت وقوع احتمالي زلزله به فعل خواهد رسيد، چون شكستن لوله‌هاي قديمي آب، نشت آب، نشت گاز، برق گرفتگي و احتمالا آتش‌سوزي و يا انفجار در آزمايشگاه شيمي و بخش مرمت به دليل نگهداري از مواد آتش زا و اسيدهاي قوي و ...

2. » ارائه راهكارهايي جهت كاهش ميزان آسيب‌پذيري احتمالي موزه در صورت وقوع زلزله و حفاظت بهينه از آثار موزه در تالارها و انبار كه براي مثال مي‌توان استفاده از شيشه‌هاي ضد زلزله براي ويترين‌ها، چيدمان مناسب اشياء در انبار و مشورت با مهندسين مشاور جهت مقاوم‌سازي ساختمان موزه را نام برد. همچنين جهت حفظ جان كاركنان موزه و بازديدكنندگان، ايجاد يك گروه آموزش ديده از كاركنان موزه، جهت همكاري در شرايط بحراني, راهكاري ديگر جهت حفاظت پيشگيرانه در موزه در مقابله با زلزله است.

15.حفاظت و مرمت قطب نما‌ها و اسطرلاب‌هاي مفرغي:

مجري طرح: ليلا سوداگر،کارشناس ارشد مرمت آثار تاريخي- فرهنگي

به منظور برگزاري نمايشگاه " آسمان ميراث جهاني است"، حفاظت و مرمت تعدادي قطب‌نما و اسطرلاب‌هاي مفرغي در کارگاه مرمت موزه رضاعباسي در حال انجام و پيگيري است. اين آثار از نظر خوردگي فعال نبوده و داراي وضعيت استحکامي مناسب و پايداري هستند. نهايتاً با توجه به منحصر به فرد بودن تعدادي از نمونه‌هاي اين مجموعه نفيس، امر مرمت و حفاظت اين اشياء با توجه به شرايط خاص هر شيء و ميزان خوردگي آن انجام خواهد شد. چنين توجهي در خصوص انجام ساير اقدامات مرمتي از جمله استحکام بخشي، وصالي و بازسازي قسمت‌هاي آسيب ديده اين آثار نيز انجام مي‌شود.

تماس با ما:

• سال تاسيس: 1365

• نشاني: تهران، خيابان دكتر شريعتي، نرسيده به پل سيدخندان شماره .972

• تلفن: 3-88513001

• مسئول كارگاه:

ليلا سوداگر، ‌كارشناس ارشد مرمت آثار تاريخي – فرهنگي.

پست الكترونيكي: lsodagar@yahoo.com

• همكاران:

ناهيد گلابي، ‌كارشناس شيمي

پست الكترونيكي: n_goaabi@yahoo.com

پريسا كردبيگلي، ‌‌‌‌مرمتگر و امين اموال

پست الكترونيكي: mahi_1351@yahoo.com

شهين پورمحمدعلي،‌ مرمتگر و امين اموال

پست الكترونيكي: sh_pma@yahoo.com

11.کارگاه حفظ و مرمت اشیاء موزه:

معرفي:

حفظ ، نگهداري، مطالعه و تحقيق در ساختار و ترکيبات اشياء موزه اي و بررسي عوامل مخرب آنها از وظايف اصلي مراکز مرمتي موزه هاست. موزه رضاعباسي نيز با دارا بودن مجموعه اي متنوع و غني از دوره هاي پيش از اسلام و اسلامي، از جمله مراکزي است که اهميت ويژه اي براي حفظ و نگهداري آثار خود قايل بوده و اکنون بخش عمده اي از فعاليت خود را در اين زمينه متمرکز کرده است. نخستين اقدامات در سال 1365 انجام گرفت و از آن تاريخ به بعد گسترش کارگاه و آزمايشگاه حفاظت و مرمت با افزايش فضا و خريد تجهيزات، ابزار و وسايل جديد صورت گرفت. هم اكنون مرکزي با هدف بهره برداري از اصول و ديدگاه هاي علمي ايجاد شده و تلاش دارد كه در اين سمت و سو حرکت کند.

خط مشي اساسي فعاليتهاي مرمتي کارگاه به شرح زير است: 

1• پاكسازي و زدودن عوامل مخرب از روي سطوح آثار هنري و موزه اي

2• استحكام بخشي و حفظ ساختار داخلي و بيروني اشياء شكننده و سست

3• بازسازي آثار هنري، با استفاده از مواد شيميايي مناسب

4• برگشت پذيري روشهاي مرمتي تا حد امكان

در نهايت اين بخش سعي مي كند ظاهري مناسب و قابل قبول به دور و فارغ از عوامل تخريبي دروني براي يک اثر هنري ترميم شده فراهم آورد، که از اين طريق هر شيء بتواند به عمر طولاني تري دست يابد و در هر زمان به عنوان يک اثر کامل و آماده بررسي مورد تحقيق و مطالعه قرار گيرد.

در حال حاضر اين مرکز داراي کارگاه هاي مرمت فلز، سفال، بافته، نقاشي، کاغذ و تزئينات وابسته به معماري است. آزمايشگاه شيمي، لابراتور عکاسي و بخش ضدعفوني کاغذ و نسخ خطي از ديگر بخشهاي فعال اين موزه است.

12.کارگاه و آزمایشگاه مرمت فلز،نقاشی و گچبری خراسان:

معرفي:

كارگاه و آزمايشگاه مرمت اشياء تاريخي خراسان در سال 1376 در محل اداره ميراث فرهنگي خراسان تأسيس شد و در سال 1383 به سه بخش تخصصي تقسيم شد. در اين كارگاه فعاليت‌هاي مربوط به مرمت آثار فلزي كه از حفاري‌هاي توس و شادياخ بدست آمده و يا مربوط به بخش‌هاي مختلف است صورت مي‌گيرد. همچنين مرمت آثار گچبري و نقاشي با توجه به امكانات موجود صورت مي‌گيرد.   

• فعاليت‌هاي انجام شده:

1.با توجه به اعتبارات موجود يك سري تجهيزات خريداري شده است.

2.بستن قرارداد به صورت خاص با كارشناسان مرمت.

3.مرمت و بازسازي اشياء مختلف.  

• طرح‌ها و فعاليت‌هاي در دست اجرا:

بررسي، آسيب‌شناسي و تعيين اولويت مرمتي اشياء موجود در گنجينه‌ها و مخازن استان خراسان رضوي.

تماس با ما:

•سال تاسيس: 1384

•نشاني: مشهد، خيابان صاحب الزمان، نبش مولوي شمالي شماره 51/3.

•تلفن: 7264640-7263310-0511

•فكس: 7258553-0511

•مسئول كارگاه:

مريم شاكري، كاردان مرمت آثار تاريخي.

•همكاران:

زهره هوشمند، كارشناس مرمت آثار تاريخي.

13.کارگاه مرمت کاغذ اسناد خطی خراسان رضوی:

معرفي:

 فعاليت‌هاي انجام شده:

تجهيز كامپيوتري و لوازمي نظير pH متر ديجيتال.

تهيه پوستر، بولتن و بروشور از نمايشگاه‌هاي مختلف در خصوص مرمت كاغذ و جلدسازي.

همكاري با پژوهشكده جهت بررسي رنگدانه‌هاي دوره ايلخاني.

همكاري با بخش مرمت اسناد آستان قدس جهت تحقيق بر روي عوامل بيولوژيك در برخي از نمونه‌هاي خطي در قسمت عطف.

تهيه و آرشيو فيلم‌هاي تخصصي در مورد آموزش كوتاه مدت آستان قدس با حضور جناب آقاي دكتر مقبل. 

• طرح‌ها و فعاليت‌هاي در دست اجرا:

بررسي، اولويت‌بندي و آسيب‌شناسي اسناد و كتب موجود در مخازن استان خراسان رضوي.

تماس با ما:

• سال تاسيس: 1381

• نشاني: مشهد، خيابان صاحب الزمان، نبش مولوي شمالي شماره 51/3.

• تلفن: 7264640-7263310-0511

• فكس: 7258553-0511

• مسئول كارگاه:

ربابه دولي زاده، كاردان مرمت آثار تاريخي.

14.کارگاه مرمت مسجد مظفری:

معرفي:

مسجد جامع مظفري در ضلع غربي ميدان مشتاقيه واقع است. ساخت اين بنا به دستور امير مبارزالدين محمدمظفر و به دست توانمند حاج محمد يزدي در روز چهارشنبه 7شوال سال 750 هـ . ق آغاز و در اواخر سال 755 هـ . ق به پايان رسيده‌است.

سردر بلند و رفيع آن با كاشي‌هاي معرق به طور بسيار زيبايي تزئين شده است. ايوان ضلع غربي با كاشي‌هاي معرق به طرز زيبايي تزئين شده است. در بعضي قسمت‌هاي محراب، ايوان و شبستان كاشي‌هاي چيني بسيار زيبايي كه آيات قرآن برآنها منقوش است، جلب توجه مي‌كند

1. مسجد جامع مظفري در ضلع غربي ميدان مشتاقيه واقع است. ساخت اين بنا به دستور امير مبارزالدين محمدمظفر و به دست توانمند حاج محمد يزدي در روز چهارشنبه 7شوال سال 750 هـ . ق آغاز و در اواخر سال 755 هـ . ق به پايان رسيده‌است.

سردر بلند و رفيع آن با كاشي‌هاي معرق به طور بسيار زيبايي تزئين شده است. ايوان ضلع غربي با كاشي‌هاي معرق به طرز زيبايي تزئين شده است. در بعضي قسمت‌هاي محراب، ايوان و شبستان كاشي‌هاي چيني بسيار زيبايي كه آيات قرآن برآنها منقوش است، جلب توجه مي‌كند.

2.طرح‌ها و فعاليت‌هاي در دست اجرا:

تعمير و مرمت سردرب غربي مسجد از داخل بازار مظفري.

مرمت سنگ‌فرش كف و احداث كانال زهكش در قسمت شمالي مسجد داخل شبستان.

فعاليت‌هاي ميراث جهاني درپژوهشگاه ميراث فرهنگي و گردشگري:

در پي تصميم رئيس وقت سازمان در ابتداي سال 1384 مبني بر انجام كليه فعاليت‌هاي ميراث جهاني توسط پژوهشگاه ميراث فرهنگي و گردشگري، بخش بين‌الملل پژوهشكده حفاظت و مرمت به دليل داشتن تجربه و پيشينه تخصصي در امر كارشناسي ميراث جهاني، عهده‌دار اين مسئوليت شد. به اين ترتيب دفتر ميراث جهاني سازمان در درون بخش بين‌الملل پژوهشكده تشكيل شد و نام اين بخش به "بخش فعاليت‌هاي بين‌الملل و ميراث جهاني" تغيير يافت. در حال حاضر اين دفتر تازه تاسيس مشغول تجهيز كارشناسي و مالي و انجام امور مقدماتي مي‌باشد.

زمينه‌هاي فعاليت:

1.برقراري ارتباط مستمر با يونسكو و مركز ميراث جهاني (WHC).

2.انجام كليه امور ستادي در رابطه با ميراث جهاني (اعم از ميراث ملموس و غير ملموس) در سطح كشور.

3.تدوين، ترجمه و توزيع اسناد مربوط به ميراث جهاني در سطح درون سازماني و برون سازماني

4.بازبيني فهرست موقت ميراث جهاني ايران با همكاري ديگر واحدها و كارشناسان.

5.همكاري در تشكيل پرونده‌هاي سالانه ثبت جهاني.

6.اطلاع‌رساني به پروژه‌هايي كه آثار آنها براي ثبت در فهرست ميراث جهاني نامزد شده است.

7.آموزش به واحدهاي مرتبط درون سازمان و برون سازماني در خصوص چگونگي تشكيل پرونده‌هاي ميراث جهاني.

8.همكاري و ارايه مشورت به پروژه‌هاي ثبت شده يا نامزد براي تهيه اطلاعات تخصصي و طرح‌هاي مديريتي لازم.

9.حضور فعال در مجامع بين‌المللي، يونسكو و مركز ميراث جهاني به منظور تسهيل ثبت آثار در فهرست ميراث جهاني.

3.فعاليت‌هاي بين‌المللي:

پس از تصويب برنامه پنجساله سوم و لزوم گسترش روابط بين‌الملل كشور، سازمان ميراث فرهنگي كشور (سابق) نيز بر آن شد تا به منظور انجام بهينه اين واحد مستقلي را ايجاد كند.

بخش روابط بين‌الملل پژوهشكده حفاظت و مرمت، به دليل داشتن ارتباطات قوي بين‌المللي و انجام چندين فعاليت بزرگ بين‌المللي، موظف شد تا انجام كليه امور ستادي فراملي سازمان را برعهده گيرد. اين بخش علاوه بر انجام وظايف محوله، با همكاري ديگر واحدهاي درون سازماني كليه وظايف "مديريت روابط فرهنگي و امور بين‌الملل" سازمان را از سال 1378 تا پيش از تشكيل سازمان جديد ميراث فرهنگي و گردشگري بر عهده گرفت.

زمينه‌هاي فعاليت

1.سياست‏گزاري و اولويت‌بندي زمينه‌ فعاليت‌هاي اجرايي و پژوهشي در حوزه‌هاي مختلف تخصصي پژوهشكده در سطح فراملي و تدوين، پيشنهاد و اجراي طرح‌هاي پژوهشي بر همين اساس.

2.برقراري ارتباط با نهادهاي بين‌المللي و انجام هماهنگي براي تعريف و اجراي پروژه‌هاي مشترك پژوهشي، آموزشي و اجرايي فراملي.

3.گسترش حضور علمي و اجرايي پژوهشكده در حوزه‌هاي تخصصي مختلف در منطقه.

4.سياست‌گزاري‏هاي آموزشي در سطح منطقه از جمله برپايي سمينارها، دوره‌ها و كارگاه‌هاي آموزشي تخصصي منطقه‏اي.

5.ايجاد تسهيلات لازم براي استفاده كارشناسان پژوهشكده و پژوهشگاه متبوع از منابع اطلاعاتي خارجي.

6.رصد و انعكاس پيوسته رويدادهاي فراملي در حوزه‌هاي مرتبط با حفاظت و مرمت آثار تاريخي-فرهنگي.

7.همكاري با پژوهشگاه ميراث فرهنگي و گردشگري در انجام كليه امور فراملي تخصصي.

8.ايجاد تسهيلات لازم براي همكاري دانشجويان و كارشناسان خارجي در طرح‌ها و برنامه‌هاي پژوهشي و اجرايي پژوهشكده و ديگر واحدهاي تابعه پژوهشگاه و بالعكس براي حضور كارشناسان ايراني در رويدادهاي بين‏المللي.

9.همكاري در اجراي طرح‏هاي بين‏المللي تخصصي سازمان، از جمله "طرح‌ بين‌المللي حفاظت و مرمت بناي چغازنبيل"، "طرح بين‏المللي نجات‌بخشي ميراث فرهنگي بم" و "طرح بزرگ معدن‏كاري و فلزكاري كهن در فلات مركزي ايران".

10.تهيه و انتشار ماهنامه خبري – آموزشي تخصصي مرمت، با همكاري ديگر گروه‌هاي پژوهشكده.

11.راه‌اندازي سايت اينترنتي و به روز نگاه داشتن اطلاعات، با همكاري ديگر گروه‌هاي پژوهشكده.

12.سياست‏گزاري و اولويت‌بندي زمينه‌ فعاليت‌هاي اجرايي و پژوهشي در حوزه‌هاي مختلف تخصصي پژوهشكده در سطح فراملي و تدوين، پيشنهاد و اجراي طرح‌هاي پژوهشي بر همين اساس.

4.خبرهایی ازمعماری مدرن در آخرین اجلاس جهانی ایکوموس:

بيژن روحانی

آیا دست آوردهای معماری و مهندسی مدرن می‌تواند موضوع کار حفاظت میراث فرهنگی قرار بگیرد؟ بیش از هشتاد نفر از متخصصان حفاظتِ میراث فرهنگی در آخرین اجلاس جهانی ایکوموس (ICOMOS) در روزهای پایانی ماه ژوئن در شهر شیکاگو ایالات متحده آمریکا، دشواری‌های حفاظت از ارزش‌های معماری مدرن را مورد بررسی قرار دادند.

محل برگزاری کنفرانس ایکوموس در دانشگاه آی.آی.تی شیکاگو- عکس بيژن روحانی

ایکوموس یا شورای بین المللی بناها و محوطه‌ها، شورایی است جهانی، غیردولتی و مرکب از متخصصان و علاقه‌مندان به مطالعه، حفاظت و معرفی بناها و محوطه‌های فرهنگی و تاریخی. در آخرین نشست این شورا در شیکاگو، معماران، مهندسان و محققانی از حدود بیست‌وپنج کشور جهان همچون قبرس، ترکیه، ایتالیا، فرانسه، کانادا، استرالیا، پرتغال، اسپانیا، ایران، انگلستان، مکزیک، آرژانتین، روسیه،آلمان و آمریکا حضور داشتند.

مدرن یا تاریخی؟

معماری مدرن و به خصوص دست آوردهای خلاقه و تکنیکی آن پس از جنگ جهانی دوم، بخش قابل ملاحظه‌ای از محیط زندگی ما را شکل داده است. با آن که معماری معاصر قدمت چندانی ندارد و به نظر می‌رسد در شرایط به نسبت مطلوبی قرار داشته باشد اما پیچیدگی‌های حفاظت از این آثار کمتر از دشواری‌های مراقبت از آثار تاریخی نیست.

مشکل نخست بر سر راه حفاظت از این‌گونه آثار، معرفی ارزش‌های آن به جامعه و توقع احترام گذاشتن به دست آوردهای این معماری است. عامل زمان، عاملی است که به صورت ناخودآگاه در ذهن انسان با ارزش‌های فرهنگی گره خورده است و گویی تا مدت زمانی طولانی از خلق یک اثر نگذشته باشد، در نظر گرفتن آن به عنوان یک «موضوع» قابل حفاظت برای جامعه دشواری‌هایی به همراه دارد. اما در این زمینه دو بحث اصلی وجود دارد: یکی آن‌که چگونه می‌توان ارزش‌های معماری و فرهنگی قابل حفاظت را از زمان جدا کرد و دوم آن‌که چگونه می‌توان این امر را توضیح داد که زمان به هر حال در گذر است، و اثر امروزی یا معاصر به زودی وارد محدوده آثاری خواهد شد که بنابر درک و برداشت عمومی جامعه، با گذشت «زمان» بار ارزشی به خود خواهد گرفت. پس اگر چنین است باید از هم اکنون حفاظت این بخش از آثار را جدی گرفت.

قوانین ناکارآمد:

در بسیاری از کشورها از جمله آمریکا هنوز قوانین حفاظت از آثار فرهنگی شامل بازه زمانی است. یعنی به عنوان مثال فقط آثاری در ذیل عنوان میراث فرهنگی دسته‌بندی می‌شوند که حداقل پنجاه سال از به وجود آمدن آنها گذشته باشد. این قید زمان، محدودیت‌های فراوانی را برای حفاظت‌گران آثار به وجود می‌آورد. در ایران، بنابر آخرین تغییرات در اساسنامه سازمان میراث فرهنگی کشور مصوب سال ١٣۶٧، قید زمان از تعریف میراث فرهنگی حذف شده است.

دشواری حفاظت از ساختار و مصالح:

معماری مدرن در بسیاری از جنبه‌های خود، نشان دهنده و معرفی کننده نحوه نگرش انسان معاصر به جهان اطراف خود است و با معماری پیش از خود تفاوت‌های بنیادین و ریشه‌ای بسیاری دارد. تفاوت‌هایی که خود را در شکل و ساختار نشان می‌دهد. بنابراین حفاظت از ساختار و حتا مصالح بخشی از مقوله حفاظت آثار شاخص معماری مدرن را تشکیل می‌دهد.

این قضیه زمانی اهمیت چندانی پیدا می‌کند که بدانیم در دوره مدرن، بخش مهمی از دست آوردهای مهندسی و فنی، تحولات اساسی در معماری را به وجود آوردند. پس حفاظت از این تکنیک‌ها به نوعی حفاظت از تاریخ مهندسی و تاریخ تحولات تکنیکی نیز هست.

اما پیچیدگی قضیه آنجاست که معماری معاصر از آنجا که هنوز در جریان استفاده روزمره و روزانه است و هنوز مانند بخش عمده‌ای از آثار تاریخی، صرفن با دید حفاظت به آن نگاه نمی‌شود، بنابراین با تناقض‌های جدی و مهمی در این راه رو به روست. چگونه می‌توان از مصالح اصلی و اوريژنال، و از تکنیک به کارگیری آنها در ساختمان مدرنی مثل اپرای سیدنی یا آسمان‌خراش‌های شیکاگو حفاظت کرد در حالی‌که ممکن است آنها نیاز به تعمیر یا حتا تعویض داشته باشند؟ آیا تعویض و جایگزینی مصالح و عناصر که در مورد ساختمان‌های تاریخی فقط پس از در نظر گرفتن بسیاری از ضوابط مجاز است، می‌تواند در مورد آثار مدرن به راحتی به کار رود؟ در این مورد چون معماری معاصر همچنان مورد استفاده قرار دارد، قبولاندن اصول حفاظتی به مالکان خصوصی و دولتی کار چندان آسانی نیست.

به عنوان مثال در یک مجتمع مسکونی بزرگ در برلین، اثر لوکوربوزیه، معمار مشهور قرن بیستم، جایی که بیش از دویست واحد مسکونی قرار دارد، چگونه می‌شود در طول زمان، هم ساختمان مورد استفاده ساکنان آن قرار بگیرد و هم حفاظت و مرمت آن به گونه ای نباشد که در طرح ابتدایی آن تغییری ایجاد کند؟ و از آن مهمتر اگر طرح ابتدایی دارای ایراداتی فنی باشد، مانند همین مورد مجتمع مسکونی برلین، معماران و حفاظت گران امروزی تا چه حد مجاز به برطرف کردن آن ایرادات و تغییر دادن در طرح اصلی لوکوربوزیه هستند؟

پاسخ به این سئوالات فقط در محدوده مسائل فنی جای ندارد بلکه نحوه نگرش و انتظارات هریک از ما را نسبت به معماری و حفاظت از آن توضیح می‌دهد. بحث‌هایی که بدون داشتن دیدگاهی نظری و فلسفی نسبت به ماهیت "اثر" فرهنگی پیش نمی‌رود.

اجلاس ایکوموس در شیکاگو، به محل تبادل نظرهای داغ و بحث انگیزی در مورد چراها و چگونگی‌های حفاظت از میراث معماری مدرن تبدیل شد.